harde hazelnoot

Miljaarnondechoco, pot vol Cécémel, chocodorie! Het examen van deze namiddag staat bekend als hét buisvak van je opleiding. Je samenvatting zou net zo goed een combinatie van Chinese tekens, hiërogliefen en gekrabbel van een zesjarige kunnen zijn, want de letters dansen toch voor je ogen. Voor het harde denkwerk is chocolade nodig die even luid kraakt als jouw op volle toeren draaiende hersenen. En wat kraakt er nu beter dan hazelnoten in je chocolade? Alsof chocoladefabrikanten weten dat hazelnoot essentieel is voor elke student, heeft zowat elk merk deze chocoladevariant wel. Al is die van Tony’s Chocolonely ontegensprekelijk de beste.

sinterstalgisch genot

Goed, de examens zijn halfweg en rampen zijn vooralsnog voorkomen. Met nóg twee weken voor de boeg is dit jaarlijks het moment waarop ik verlang naar de goede oude tijd van het middelbaar. Examens die na twee weken al achter de rug zijn, pas na het avondeten je boeken openslaan en alsnog slagen, je resultaten dezelfde week nog kennen … Heerlijk! Even heerlijk is de chocolade die onlosmakelijk verbonden is met mijn nostalgische buien: Sinterklaaschocolade. Mijn twintigste verjaardag is Sinterklaas duidelijk ontgaan, want meer dan een maand na de verjaardag van de goedheilig man is de voorraad chocoladebeeldjes nog niet uitgeput. Geen bezoek gekregen? Schaamteloos zelf chocolade in je schoen – of rechtstreeks in je keukenkast – achterlaten is de oplossing. Na 6 december is die chocolade trouwens opmerkelijk goedkoper. Elke hap ervan brengt een welkom vleugje zoete nostalgie en een zeldzame glimlach in deze stresserende periode.

mokkamomentum

Na een nostalgische onderbreking ben je weer klaar om te knallen. Slaap? Dat staat niet meer in je woordenboek. Op zoek naar een metgezel voor je nachtelijke studiesessie? Daar komt de redder in bitterzoete nood: mokkachocolade. Mijn haat voor koffie is een ware karaktereigenschap, maar voor mokkachocolade maak ik graag een uitzondering, zeker als het die uit een doos Mercikes zijn. Gewapend met de superieure cafeïnevorm ben je klaar om de hele nacht te strijden.

The Office US 

Toegegeven, The Office is niet voor iedereen. Als je van pranks, droge grappen en sarcastische humor houdt, raad ik je toch aan om even door te bijten wanneer je dat cringey eerste seizoen bekijkt. Daarna wordt deze sitcom in stijgende lijn beter! The Office is de ideale blokpauze, want bijna elke aflevering is een afgerond geheel, is een van de luchtigste series die je kunt bekijken in het huidige streamingaanbod, en als je studeert voor een bureaubaan weet je na enkele afleveringen meteen hoe je leven eruit zal zien na je studies. Memoriseer dus alvast Michaels twijfelachtige adviezen en kopieer Dwights extreme werkethiek en je vindt gegarandeerd een job wanneer je afstudeert.

Beschikbaar op Netflix, Streamz en VRT MAX. Een  aflevering duurt gemiddeld 22 minuten. 

The Sex Lives of College Girls

The Sex Lives of College Girls volgt Leighton, Bela, Kimberly en Whitney, vier eerstejaarsstudenten aan de Universiteit van Essex, tijdens hun worsteling met liefde, vriendschap en seksualiteit. Deze grappige serie is net als Never Have I Ever een project van Mindy Kaling – die bovendien een decennium eerder de rol van Kelly vertolkte in The Office. Bovenal is The Sex Lives of College Girls herkenbaar, zeker als blokkende student. Wentel je helemaal onder in het bruisende studentenleven van de vier roommates en mijmer alvast over het volgende semester.

Beschikbaar op Streamz. Een aflevering duurt gemiddeld 30 minuten.

The Bear

The Bear was voor mij dé revelatie van 2023. De serie speelt zich af in een horecazaak in Chicago en start in medias res, waardoor je het gevoel hebt in een absolute chaos te zijn beland, wat eigenlijk ook het geval is. Tussen alle stressvolle scènes door ontdek je wie de personages zijn en waarom Carmy, een jonge kok van topniveau, nu werkt in een aftandse broodjeszaak. Opgelet: bij het kijken van deze serie bestaat de kans dat je spontaan haute cuisine wilt koken. Wacht hier toch maar mee tot je dat moeilijke hoofdstuk gelezen hebt en trakteer jezelf daarna op een lekkere maaltijd. Terwijl je intussen naar The Bear kijkt, uiteraard!

Beschikbaar op Disney+. Een aflevering duurt gemiddeld 30 minuten.

On My Block 

Vergis je niet, On My Block verwijst niet naar de huidige fase van het academiejaar, maar gaat over het leven van vier tieners in een door bendegeweld geteisterde buitenwijk van Los Angeles. Dat klinkt echter zwaarder dan het is, want de serie combineert dat serieuze thema met een stevige dosis humor en magisch realisme. In de eerste aflevering beginnen Monsé, Jamal, Ruby en Cesar aan de laatste vier jaren van de middelbare school. Naast sociale problemen en groeipijnen gaat de serie vooral over de avontuurlijke zoektocht naar het beruchte Rollerworldgeld, dat decennia geleden verloren ging en sindsdien nooit is teruggevonden. Tussen prille liefde en familieruzies door neemt Jamal zijn vrienden op sleeptouw, in de hoop het geld te vinden en intussen even te ontsnappen aan de harde realiteit. Samen trotseren ze absurde situaties, excentrieke buurtbewoners en zelfs een magische tuinkabouter.

Beschikbaar op Netflix. Een aflevering duurt gemiddeld 30 minuten. 

Only Murders in the Building

In Only Murders in the Building zorgt een moordzaak in een New Yorks flatgebouw voor de start van een onverwachte vriendschap tussen drie buren. De gesloten Mabel Mora – vertolkt door Selena Gomez – ontmoet Oliver Putnam en Charles-Haden Savage, respectievelijk een mislukte theaterregisseur en een voormalige acteur. Door hun liefde voor true crimepodcasts  en hun gedeelde nieuwsgierigheid naar de vermoorde buurman zijn de drie buren erop gebrand om de moordenaar te ontmaskeren. Ze maken er bovendien samen een podcast over, elk met hun eigen reden, en gaan op onderzoek uit, waardoor Only Murders in the Building een spannende blokpauze belooft. Toch zorgen de personages ook voor een grappige noot, want hun uiteenlopende persoonlijkheden botsen regelmatig, wat van de serie een luchtige whodunit maakt.

Beschikbaar op Disney+. Een aflevering duurt gemiddeld 30 minuten.

Disenchantment 

Disenchantment is de ideale pauze voor fans van The Simpsons én voor fans van sprookjesbewerkingen. In deze animatieserie kiest Matt Groening niet voor een hedendaags decor zoals Springfield, maar plaatst hij de personages in het niet zo sprookjesachtige Dreamland, een fictieve middeleeuwse wereld. Het hoofdpersonage Bean is de kroonprinses van het land, maar kleedt zich liever in boerenkledij en schuimt ’s avonds de lokale kroegen af. Kattenkwaad uithalen doet ze echter niet alleen, want meestal wordt ze vergezeld door haar trouwe kompanen Luci en Elfo. De ene is haar persoonlijke demon, die tot zijn eigen ergernis vaak voor kat wordt aangezien, de andere een naïeve elf. Samen nemen ze het op tegen het kwaad dat de vrede in Dreamland bedreigt, wat voor een heleboel komische situaties zorgt.

Beschikbaar op Netflix. Een aflevering duurt gemiddeld 30 minuten. 

Cobra Kai

Cobra Kai is het late vervolg op de The Karate Kid-films uit de jaren tachtig, waarin de karatevete tussen Johnny en Daniel zich voortzet. De voormalige karatekampioenen zijn intussen volwassen, de een al wat succesvoller dan de ander. Johnny’s ellendige leven neemt echter een verrassende wending wanneer hij het opneemt voor zijn gepeste buurjongen. Hij besluit dat hij hem zal leren hoe hij zichzelf moet verdedigen en heropent Cobra Kai; ooit een grootse dojo waarin heel wat kampioenen getraind werden. De nieuwe dojo zorgt in combinatie met het impulsieve gedrag van Johnny al snel voor problemen, wat van Cobra Kai een heerlijk dramatische en komische serie maakt. Bereid je voor op een goede dosis humor, heel wat tienerdrama en vooral veel meeslepende vechtscènes.

Beschikbaar op Netflix. Een aflevering duurt gemiddeld 30 minuten.
 

Lana Del Rey Did You Know That There's a Tunnel Under Ocean Blvd

Een decennium na het beruchte Super Bowloptreden zorgde Lana Del Rey voor een tweede nipplegate. Toen bleek dat ze met ontblote borst op een albumcover zou verschijnen, stond puriteins Amerika in rep en roer. Om de gemoederen in het machtigste ontwikkelingsland ter wereld te bedaren, koos Lana voor een zediger ontwerp. A&W, waar ze zonder schroom “This is the experience of bein’ an American whore”  zingt, bleef gelukkig wel behouden, net als een reeks andere prachtnummers.

Devon Church Strange Stragers

Kwatongen beweren dat Devon Church elke ochtend een stukje schuurpapier eet om het daarna door te spoelen met een glas motorolie. Nee, de Canadees heeft niet bepaald een gouden stem. Gelukkig bewees Tom Waits al dat men een carrière kan uitbouwen met gerasp en gebrom. Wie tijdens het beluisteren van Strange Strangers niet voortdurend aan Animal van The Muppet Show moet denken, zal met volle teugen van het album genieten.

Black Belt Eagle Scout The Land, The Water, The Sky

Black Belt Eagle Scout bezingt het land, het water, de lucht en alles wat daartussen hangt zo mooi dat onze redacteur er in het voorjaar van 2023 zowaar een close-up aan wijdde. Enkele maanden later is hij er nog steeds van overtuigd dat The Land, The Water, The Sky een droomhuwelijk is tussen grunge en dreampop.

Sufjan Stevens Javelin 

Sufjan Stevens verloor onlangs zijn partner en is door een zeldzame ziekte voortaan tot een rolstoel veroordeeld. Een mens zou voor minder een diepe zucht slaken om de openingstrack Goodbye Evergreen in te zetten. In Javelin heelt Stevens zijn wonden. Luisteraars die getuigen mogen zijn van het rouwproces ondergaan de ultieme catharsis.

Olivia Rodrigo Guts

Een meerwaardezoeker zal niet gauw toegeven dat hij verknocht is aan de muziek van een voormalig Disney Channelsterretje. Tenzij ze naar de naam Olivia Rodrigo luistert. Guts is de beste popplaat in jaren; Bad Idea Right? de beste Wet Legsingle in een jaar waarin Wet Leg geen muziek uitbracht.

Grian Chatten Chaos for The Fly 

Grian Chatten veroverde afgelopen jaren de wereld als frontman van Fontaines D.C. In 2023 bewees de Ierse bard dat hij ook solo zijn mannetje weet te staan. Op Chaos for The Fly laat Chatten de hoekige postpunk voor wat het is en croont hij over de lotgevallen van enkele onfortuinlijke zielen. Dat zorgt voor geweldige regels zoals: “People are scum”. Precies Grian.

Yves Tumor Praise a Lord Who Chews but Which Does Not Consume; (Or Simply, Hot Between Worlds)

In 2023 was Prince nog altijd zo dood als een pier, maar zijn geest huist heden ten dage in het lichaam van Yves Tumor. Het charisma, de kledingstijl en het talent kreeg Yves er gratis bij. Met Praise a Lord Who Chews...voegt hij een flinke geut extravagantie toe aan de hedendaagse rockscene.

Catherine Polacheck Desire, I Want to Turn into You 

De alt in alt-pop staat voor alternatief. Dat heeft Catharine Polacheck goed begrepen: de eerste noten van openingstrack Welcome To My Island zijn een vocaal meesterstukje, een doedelzak en een Spaanse gitaar passeren de revue en een kinderkoortje rond het geheel mooi af. Oh Ja, Grimes en Dido leveren een verdienstelijke bijdrage.

dEUS How to Replace It

“But back in 1989, I fought the battles that were mine”, mijmert Tom Barman over de begindagen van dEUS. Jazeker, Antwerps Finest draait al een tijdje mee, maar de houdbaarheidsdatum is nog lang niet verstreken. Gitarist Mauro Pawlowski heerst over de snaren op Man of The House en frontman Tom verkent in Faux Bamboo hogere vocale regionen. Laatstgenoemde paradeert tegenwoordig graag in een kreeftenpak op het podium. Voor wie er nog aan moest twijfelen: dEUS is god.

The National First Two Pages of Frankenstein

Matt Beringer ging ook in 2023 door een dal, maar beschikte gelukkig nog steeds over een uitgebreid telefoonboek om zijn verdriet samen met collega-melancholici te verwerken. Deze therapiesessies leverden First Two Pages of Frankenstein op, een album met bijdragen van – hou u vast – Sufjan Stevens, Phoebe Bridgers en Taylor Swift. Opvolger Laugh Track was te veel van hetzelfde laken een broek om deze lijst te halen, al verdienen de drums op slottrack Smoke Detector een eervolle vermelding.

Daughter Stereo Mind Game

Toen Daughter een vrolijk album aankondigde, verslikte ondergetekende zich in zijn koffie. Vrolijk en Daughter passen namelijk even goed bij elkaar als woke en Bart De Wever. Frontvrouw Elena Tonra zag weliswaar licht aan het einde van de tunnel, maar baadde nog altijd niet in het zonlicht. Dat hoeft ook niet. Bij mistroostig regenweer verzacht de melancholie van Stereo Mind Game wel de zeden.

Mitski The Land Is Inhospitable and So Are We

Koning alcohol blijft een bron van inspiratie voor menig musicus. In openingstrack Bug Like an Angel bezingt de Japans-Amerikaanse Mitski het ongedierte dat op de bodem van haar glas drijft om vervolgens te besluiten: “Sometimes a drink feels like family”. De dromerige indiefolk op The Land is Inhospitable and So Are We is even verslavend.

Tinariwen Amatssou

West-Afrika kwam in 2023 niet bepaald positief in het nieuws. Wie de muziekpers tot zich nam, zag gelukkige een sprankeltje hoop. De Toeareg van Tinariwen heersen nog steeds over de woestijn met hun onweerstaanbare desert blues. Spek naar de bek van liefhebbers van lang uitgesponnen gitaarsolo’s en Tamasheqgezangen

Gabriels Angels & Queens

Frontman Jakob Lusk is gehouwen uit een blok massief charisma en beschikt over een stem die een hele kerk omver kan blazen. Of een omvergeblazen kerk de reden is waarom hij zijn gospelkoor achter zich liet om de wereld te veroveren, kunnen we niet bevestigen. Feit is wel dat Gabriels in 2023 hoge toppen bleef scheren. Het volledige Angels & Queens – het eerste deel verscheen in 2022 – is een hemelse plaat.

Lael Neale Star Eater’s Delight

“Return to me now, just like a flower, who loves the sun.” Voor zulke florale zeemzoeterigheid haalt onze redacteur doorgaans zijn neus op. Niet als ze uit de keel van Lael Neale klinkt. Op Star Eater’s Delight ruilt de Amerikaanse de akoestische gitaarmuziek in voor lo-fi synthpop en lichtvoetige postpunk. Een verrassend hippe keuze voor een artiest die naar eigen zeggen de hedendaagse muziekscene niet volgt.

Black Country, New Road Live at Bush Hall 

Sinds het vertrek van frontman Isaac Wood is BCNR naargeestig op zoek naar een nieuwe smoel. Een derde studioplaat blijft voorlopig uit, maar hun nieuwe livenummers verschenen gelukkig wel al op Live at Bush Hall. BCNR bouwt verder op de ingetogen folk van Ants from Up There. Hun laatste studioalbum overtreffen lukt niet, maar de bandleden bewijzen wel dat ze het songsmeden nog niet verleerd zijn.

Boygenius The Record

Voor The Record bundelden sad girls Lucy Dacus, Julien Baker en Phoebe Bridgers opnieuw hun krachten. Tussen de existentiële crisissen en relatiebeslommeringen door citeren de bandleden Leonard Cohen en de oudtestamentische koning Salomon – over eruditie gesproken. Boygenius is de beste supergroep sinds Crosby, Still, Nash & Young met het enige verschil dat ze niet voortdurend de neiging hebben om elkaars hersenpan in te slaan, maar amicaal over de festivalpodia dartelen.

Blur The Ballad of Darren

Damon Albarn is als zilverrug van Gorillaz niet vies van muzikaal experiment, maar voor de Blurreünie greep hij samen met zijn muzikale bloedbroeders terug naar de britpop uit de begindagen van de band. Dat leverde een album op met oerdegelijke ballads die zich na twee luisterbeurten al in de gehoorgang nestelen. Al diegenen die Albarn en de zijne aan het werk zagen op de Lokerse Feesten weten dat Blur nog lang niet uitgezongen is.

Slowdive Everything Is Alive

Wat Blur in de jaren 1990 was voor de britpop, was Slowdive in hetzelfde tijdbestek voor de Shoegaze. Sindsdien is de band niet van zijn succesformule afgeweken. Waarom zou je ook, als die formule na al die jaren nog goed zit? Vooruitgeschoven single Kisses is misschien wel het mooiste wat onze oorschelpen in 2023 bereikte. De ideale soundtrack voor een wandelingetje na een existentiële examencrisis.

King Gizzard and the Lizard Wizard PetroDragonic Apocalypse; or Dawn of Eternal Night: An Annihilation of Planet Earth and the Beginning of Merciless Damnation

King Gizzard and the Lizard Wizard doet niet aan hokjesdenken. Met PetroDragonic Apocalypse... brengen de Australiërs vier jaar na Infest the Rats’ Nest opnieuw een hommage aan de metalidolen uit hun jeugdjaren. Een plaat vol beukende drums, vlammende gitaarsolo’s en apocalyptische gezangen in shakespeareaans Engels. Een uit de hand gelopen grap, maar wel een hele goeie.

Loverman Lovesongs
“Loverman, 'till the bitter end”, sneert Nick Cave in Loverman. Hoewel James de Graef, alias Loverman, een bewonderaar is van de zwartgallige Australiër, verwijst de naam van zijn soloproject naar eigen zeggen niet naar het nummer uit 1994. Liefhebbers van caveiaanse vocale uithalen komen wel aan hun trekken met single Would (Right in Front Of Your Eyes). De rest van het debuutalbum Lovesongs baadt eerder in sferische rust. James de Graef, die ooit furore maakte met de spacepunkband SHHT, brengt als Loverman melancholische liefdesliedjes te berde.

Bob Dylan Shadow Kingdom

2023 was het jaar van The Beatles en The Stones (nooit gedacht dat ik als Gen Z’er deze woorden ooit ging neerpennen). De pers had daar de mond zo vol van dat ze de nieuwe muziek van een andere oude knook over het hoofd zagen. Nu ja, op de instrumentale afsluiter Sierra’s Theme na, is er weinig nieuw aan Shadow Kingdom. Dylan dook in zijn eigen muzikale oeuvre en stak dertien klassiekers in een nieuw jasje. Hoewel de bijbehorende concertfilm al in 2021 verscheen, werden de studio-opnamen pas vorige zomer gereleaset. Ondanks de kwalijke livereputatie van de eeuwige neuzelaar, is Shadow Kingdom een waar festijn voor Dylanadepten.

Rozi Plain Prize

Aardige plaat, maar niet heel bijzonder, dacht onze redacteur toen hij in het voorjaar van 2023 voor het eerst naar Prize luitsterde. Met dank aan de programmatoren van Leffingeleuren denkt hij daar nu gelukkig anders over. In september trad Rozi Plain op in de Onze-Lieve-Vrouwekerk van Leffinge. Met haar dromerige folkpop veroverde ze het hart van menig toehoorder. Voor het eerste sinds de ontwijding vond er op het altaar in Leffinge een gebeurtenis plaats die de naam hoogmis waardig was.

ANONHI and the Johnsons My Back Was A Bridge For You To Cross

ANONHI brengt met haar albums graag hulde aan transboegbeelden. Op I Am a Bird Now – toen de band nog Anthony and the Johnsons heette – prijkte Candy Darling op de albumcover. Een decennium later staart Marsha P. Johnson de luisteraars indringend aan. In haar teksten breekt ANONHI eveneens een lans voor de LGBTQ-gemeenschap. My Back Was A Bridge For You To Cross is een plaat met boodschap die verpakt wordt in breekbare soul.

Lakum False Lankum

Wie bij folk denkt aan vrolijke riedeltjes, gelukzalige langharigen en geurige bloemenweides, dient zijn mening na het beluisteren van False Lankum te herzien. Newcastle en On a Monday Morning liggen nog aangenaam in het gehoor, maar het sonische geweld van de andere nummers voorspellen vooral de komst van de vier ruiters van de Apocalyps. Tekstueel vallen de doden ondertussen bij bosjes. False Lankum blijft desondanks een warm aanbevolen plaat. De slapeloze nachten moet je er wel bijnemen. 

The Hives The Death of Randy Fitzsimmons

Randy Fitzsimmons is dood, leve Randy Fitzsimmons! De fictieve songschrijver van de band ligt onder de zoden, maar de begrafenisstemming is ver te zoeken. De punkers van The Hives geven plankgas van begin tot eind. In Two Kinds of Troubles halen de Zweden flink uit naar de Denen en de Noren. Zie het als de Scandinavische versie van de betere Hollandermop.
 

Ontdek de platen uit dit jaaroverzicht met een handige Spotifylijst. Onze redacteur selecteerde uit elk besproken album zijn favoriete nummer. 

pure puinhoop

De examens zijn nog maar net begonnen en nu al in ademnood? Wanneer de stapel boeken hoger lijkt dan de Mount Everest en de wanhoop toeslaat, grijp dan naar een goede reep pure chocolade. Dat pure chocolade de stress helpt verminderen en je focus verbetert, is algemeen geweten. Iets met endorfines of zoiets, het staat op bladzijde 752 van de syllabus in de onderste la van de kleerkast. Of was het op bladzijde 516 in het handboek onder mijn hoofdkussen? Of studeerde ik toch literatuur? Mijn favoriet is de pure chocolade van Côte d’Or, meer specifiek Noir 70%, al is ook die van Delicata niet mis. Eén stukje chocola na elk hoofdstuk en die berg lijkt ineens een stuk beklimbaarder.

no chill chili

Na je samenvatting tien keer kwijtgespeeld en elf keer weer teruggevonden te hebben, breken de laatste kostbare uurtjes voor je examen aan. Van ontspannen is nu geen sprake meer. Om deze last-minute studiesprint wat op te peppen, is een dosis extra pit in de vorm van chocolade met chilipeper ideaal. Waar je die vindt, hoor ik je vragen? Ware chocoladeconnaisseurs weten dat ze op de website van Lindt moeten zijn. En nu je toch het smakelijkste hoekje van het internet hebt gevonden, neem ineens de tijd om al hun smaken te ontdekken. Of wacht, je ging een studiesprint houden, niet al watertandend het internet afschuimen. Uitstelgedrag is geen optie als het om chocolade draait. May the spice be with you!  

vloeibaar geluk

Eindelijk, een zucht van opluchting, want het eerste examen is achter de rug. Tijd voor een dosis vloeibare euforie in een mok. Natuurlijk kan je cacaopoeder in je melk gooien en je microgolf op volle toeren laten draaien, maar om deze eerste overwinning van januari te vieren verdien je het beste van het beste. Geen cacaopoeder, maar chocoladebollen gevuld met marshmallows dus. Zelf sla ik elke winter een voorraad in van Bakkerij Vanessa, maar wie geen vrienden heeft die die lekkernij willen meenemen uit Schelle, komt via een snelle Google Search op 'chocoladebollen met marshmallows' ook aan hun trekken. Voel je stress mee wegsmelten met de chocolade in je melk... Met de laatste marshmallow nog in je mond, ben je helemaal klaar om weer achter je bureau te duiken.
 

Ik ben erg lang op zoek geweest naar een goed woord en nog langer naar een beter woord, maar heb na lang overwegen en twijfelen toch besloten om het woord ‘alscuus’ te nemen om over te schrijven. Verschoning als jullie liever een ander laatste woord hadden gehad. Daarnaast wil ik ook sorry zeggen aan de mededwarser die me geholpen heeft om dit woord onder mijn aandacht te brengen, misschien ben je wel teleurgesteld en had je je tijd liever in andere zaken gestoken dan mijn ellenlange twijfels te lezen.

Een alscuus is een ‘sorry’ om jezelf in te dekken zonder echt je excuses aan te bieden. Waarom zou je ook spijt betuigen mocht het geen probleem zijn? Als het echter wel een probleem is, wil je natuurlijk niet onbeleefd overkomen. De term wint steeds meer populariteit. In 2022 werd het woord door Onze Taal genomineerd voor woord van het jaar en werd erover geschreven op de site van het Instituut van de Nederlandse Taal. Disclaimer, het woord staat nog niet in de Van Dale. Als je enkel laatste woorden verwacht die in de Van Dale staan, denk ik dat onze redactie daar wel een mea culpa voor wil slaan.

Het woord alscuus is een vertaling van het reeds bekende Engelse woord ifpology. Het werd vertaald door de Nederlandse schrijfster en journaliste Paulien Cornelisse. Zij gebruikte het woord voor het eerst in haar column voor de Volkskrant. Zonder iemands intelligentie in twijfel te trekken is het misschien goed om te duiden dat het woord niet meer is dan een samenstelling van de woorden ‘als’ en ‘excuus’, spiegelend naar de Engelse variant van de woorden ‘if’ en ‘apology’. Ook zonder letterlijke excuses kan je een alscuus aanbieden, ook hier een halfgemeende sorry als je het al door had.

Het schoolvoorbeeld van wie alscuses gebruikt zijn politici. Wanneer het hoofddoel is om reputatieschade te voorkomen, kan een sorry meer of minder immers geen kwaad. Als de Conner Rousseaus van deze wereld hun excuses aanbieden “indien iemand zich gekwetst voelt”, gaat het minder om een oprechte spijtbetuiging en meer om een zwaktebod. Het voelt dan ook alsof diegene die zich verontschuldigd geen werkelijke waarde hecht aan waarover die zich, eventueel, excuseert. Probeer dus zelf deze excuses te vermijden in formele contexten! Al lachend onder vrienden kan je zeker alscuses aanbieden, maar zorg er misschien voor dat je dat niet doet wanneer je mensen graag te vriend houdt. Ze kunnen namelijk kwetsend zijn, wanneer mensen door hebben dat je niet oprecht overkomt.

Sorry als dat wat belerend overkwam. 

Het eerste waar ik me aan erger is de verzameling icoontjes die de recy­clage­stroom aangeeft. Je kent ze wel, de pijltjes in een driehoek met een cijfer of een aantal letters in. Achter die tekens schuilt geen enkele regelgeving. Ze betekenen dus ook niets: je zou een houten stoel met dat icoontje erop kunnen verkopen. Niemand zal je tegenhouden. Misschien denken mensen dan wel dat ze je stoel in hun PMD-zak mogen afdanken.

Het volgende waar ik het over wil hebben is de ophemeling van papier als vervanger voor plastic wegwerpproducten zoals zakjes, bekertjes of rietjes.Persoonlijk drink ik liever cola zonder papiersmaak en proef ik liever meer pasta dan hout in mijn avondeten. Daarbij moet er alsnog een plastic coating in want − je raadt het nooit − papier heeft niet dezelfde materiaaleigenschappen als plastic. Ga maar eens een rietje in je tuin begraven en kijk of het volgende maand vergaan is. Bovendien zijn producten uit papier dikker, waardoor je dus veel meer materiaal nodig hebt en ook veel materiaal weggooit na het één keer te gebruiken. Ten laatste zijn de papieren varianten aanzienlijk minder stevig, waardoor je de keuze van de gebruiker om een zakje nog voor iets anders te gebruiken of een bekertje terug uit te wassen en te hergebruiken weghaalt. Als je al écht duurzaam gedrag wil vertonen, is het niet eens meer mogelijk.

Het ergste aan dat alles is dat mensen doen alsof het totaaloplossingen zijn, dat als je alle plastic zakjes uit papier maakt en iedereen elektrisch rijdt, het klimaat dan plots zal zeggen: “Oké, jullie hebben genoeg gedaan, ik zal niet meer dramatisch doen.” We spreken bijvoorbeeld allemaal over hoeveel groener het is om op stroom te rijden in plaats van op aardolie, maar daarbij wordt er niet gezegd dat de lithium-ionbatterijen die in zulke auto’s zitten vreselijk vervuil­end zijn. Vraag je daarbij vooral niet af of er genoeg lithium op de planeet is om iedereen te voorzien van zo’n gigantische batterij.

Ik weet dat mijn haat in deze column vaak iets oppervlakkiger en grappiger bedoeld is, maar dit is even serieus. Het is niet altijd even gemakkelijk, maar het kan nooit kwaad om even stil te staan en na te denken of de dingen die je voorgeschoteld worden wel effectief ‘groen’ zijn. Probeer vooral om zoveel mogelijk wegwerpproducten te weigeren en geen dingen te kopen die je niet nodig hebt. 

Hoi Coach Conny,

Het leven is zo verschrikkelijk duur. Dan gaat het niet alleen over mijn chiazaden die ik niet meer bij mijn lokaal biopunt koop, maar in bulk bij Kruidvat. Ook mijn lievelingsmango die over de hele wereld slechts in één natuurreservaat in Peru te vinden is, dreigt een luxeproduct te worden. Ik weet het echt even niet meer. Heb jij nog foodtips?

Liefs, Elle-Mieke

Dag Elle-Mieke,

Potvolhavermelk zeg, misschien kun je om te beginnen eens normaal doen. Ik hoor dat meteen, jij bent zo’n kreng dat niet eet om in leven te blijven, maar om je unieke persoonlijkheid uit te stallen. En zeg me niet dat je zo’n allergisch type bent. Weet je waarom allergieën nuttig zijn? Om de zwakkelingen uit te filteren. Vroeger was het eten wat de pot schaft, de pot leren verdragen en als je pech had creperen van de buikpijn met de dood tot gevolg. Zoals sossen-voorzitters tolerant worden voor mensen met een andere huidskleur door met hen in contact te komen, zo worden kinderen tolerant voor voeding die ze niet verdragen door lekker te knabbelen van hun glutenrijke burger met een beker cola erbij. Oké, niet mijn beste voorbeeld, maar je snapt wat ik bedoel. Ik zeg niet dat het vroeger beter was, ik zeg wel dat het vroeger véél beter was. Onze Wesley (7) is het beste voorbeeld. De schat zit dit jaar al in de derde kleuterklas en is hiermee by far de slimste van de familie. Ik heb hem altijd op het hart gedrukt: het ontbijt is de voedzaamste maaltijd van de dag. Denk je dat ik hem granola met noten en een peer in boeddhavorm geef? Twee sandwiches met choco en een donut uit de voedselbank. Onze Jordan, die kreeg soms fruit mee naar school. Een abrikoos. Zelfs een keer een radijs. Hij is 11 en zit nu in het tweede leerjaar, dat krijg je dan. Voor het CLB onze Jordan weer begint te stalken met vragen over verwaarlozing: dat is veruit de grootste zonde in mijn overigens perfecte opvoeding van mijn kids die ik van de rechter nog mag zien. 

In sojamelk gedrenkte groeten,

Coach Conny
 

Geachte Coach Conny,

Ik studeer Rechten. Kunt u binnen een termijn van 48 uur bevestigen dat u deze brief in goede orde hebt ontvangen?  

Met hoogachtende groet,

Henri

Sorry, jongeman. Ik kan je niet helpen. (En kun je geen aangetekende brief meer sturen? Je hebt geluk dat ik hem heb geopend. Aangetekende brieven belanden normaal altijd op de hoop met andere onbetaalde facturen en deurwaardersgeneuzel.) 

Sterkte met je leven,

Coach Conny

Alvorens we ons toespitsen op het reilen en zeilen van studenten met een BSO-achtergrond, verduidelijken we eerst de organisatie van het secundair onderwijs. Het huidige systeem zit namelijk in een overgangsfase. Momenteel kunnen leerlingen uit het BSO pas verder studeren na een zevende jaar. In het nieuwe systeem krijgt het beroepsonderwijs de naam arbeidsmarktfinaliteit. Leerlingen die afstuderen in een arbeidsmarktfinaliteit krijgen een diploma niveau drie waarna ze een voorbereidend jaar hoger onderwijs of een arbeidsmarktgericht zevende jaar kunnen volgen. Na een arbeidsmarktgericht jaar kunnen leerlingen doorstromen naar een graduaatsopleiding, wat een mogelijke toegangspoort is tot professionele of academische bachelors.

 
De resultaten van de onderwijshervormingen zullen we pas over enkele jaren zien. De meest recente cijfers van het Agentschap voor Hoger Onderwijs gaan over het academiejaar 2021-2022. In dat jaar waagden een honderdtal studenten uit het BSO de overstap naar een ­aca­dem­ische bachelor. In datzelfde academiejaar startten dertien studenten uit het BSO aan UAntwerpen. Dit academiejaar schreven maar liefst achtentwintig studenten uit het beroepsonderwijs zich in aan onze universiteit. Onderwijswetenschapper Peter Van Petegem (UAntwerpen) reageert voorzichtig positief: “De redenen waarom leerlingen in een beroepsopleiding terechtkomen zijn divers. Aan de ene kant zijn er jongeren die niet overweg kunnen met abstract denken en daardoor betere resultaten halen in een beroepsgeoriënteerde richting, anderzijds zijn er leerlingen die wel de competenties hebben om abstract te denken maar omwille van uiteenlopende redenen in het zogenaamde watervalsysteem terechtkomen. Het is een mooie zaak als deze mensen gemotiveerd de overstap naar de universiteit maken.”

Jordi Van Keer, masterstudent Geschiedenis, is een van de studenten die het fameuze watervalsysteem heeft doorzwommen: “Ik ben begonnen in het ASO om uiteindelijk in de BSO-opleiding Logistiek te belanden. Omdat ik moeite had met het bijhouden van notities is het in het ASO en het TSO misgelopen. Tijdens de examens wist ik vaak niet meer wat we gezien hadden in de les. ”Na een bevlogen presentatie over Martin Luther King vatte Jordi de droom op om leraar te worden en schreef zich in voor een lerarenopleiding geschiedenis en PAV (project algemene vakken). “Omdat de studies vlot waren verlopen, volgde ik na het behalen van mijn lerarendiploma een schakelprogramma als voorbereiding op de master Geschiedenis. Met een masterdiploma kan ik later in een hogere graad lesgeven.” 

Dries Goossens, masterstudent Productontwikkeling, doorliep een heel ander traject. “In het middelbaar volgde ik zes jaar Houtbewerking. Omdat ik interesse had in de theorie achter de praktijk heb ik een zevende jaar gevolgd met het oog op hogere studies. Ik was eerst van plan om naar de hogeschool te gaan, maar Productontwikkeling op universitair niveau sprak mij meer aan.” 

Meteen de overstap maken van een beroepsopleiding naar een universitaire richting is geen evidente keuze als je de slaagkansen in gedachten houdt. Van Petegem haalt er enkele cijfers bij: “In het academiejaar 2021-2022 bedroeg het gemiddeld studierendement van studenten uit het BSO in academische bachelors 25,4%. Het studierendement drukt het percentage behaalde studiepunten uit.  Een gemiddeld studierendement van 25% wil dus zeggen dat studenten uit het BSO pakweg vijftien studiepunten behalen.” Door de lage slaagkansen in het eerste jaar halen studenten uit het BSO nauwelijks de eindstreep. Driekwart van de gestarte studenten in het hoger onderwijs haakt af. Slechts 8% procent behaalt een bachelordiploma in de voorziene studietijd van drie jaar. Aan onze universiteit namen vorig academiejaar maar vier studenten met een BSO-vooropleiding een bachelordiploma in ontvangst. Dries behoort tot de selecte groep van studenten die een diploma behaalde zonder van het modeltraject af te wijken. Toch verliepen zijn studies niet zonder slag of stoot. “Ik moet veel harder werken dan andere studenten omdat ik soms niet over de basiskennis beschik die ik nodig heb voor theoretische vakken.” Voor Jordi blijft het academisch jargon de grootste struikelsteen. “Tijdens de colleges zoek ik moeilijke woorden steeds op. Als het kan, probeer ik de leerstof ook op voorhand te bekijken zodat ik tijdens de les beter kan volgen.” 

Ondanks de moeilijkheden, voelt Dries zich thuis in zijn opleiding: “Als houtbewerker kan ik mijn handvaardigheid en technisch inzicht goed gebruiken in de praktijkvakken.” Ook Jordi blikt positief terug: “Omdat ik de afgelopen jaren met verschillende mensen in contact kwam, heb ik een breed wereldbeeld. BSO-scholieren hebben nu eenmaal een andere levensvisie dan universitaire studenten met een ‘klassieke’ vooropleiding.  Ik hoop later als leraar aan de slag te gaan in het BSO en leerlingen te motiveren met mijn verhaal.”     
 

Ik sprak met Max Kips, voorzitter van het Vlaams Geneeskundig Studentenoverleg (VGSO), dé schakel tussen geneeskundestudenten en landelijke beleidsmakers, en Nafisa Abubakar. Zij is als vertegenwoordiger van UAntwerpen onderdeel van diezelfde organisatie. “We hebben een artsentekort. Het verhogen van de artsenquota is dus in principe een goed idee, maar er zijn vooraf onvoldoende maatregelen genomen om de universiteiten daarop voor te bereiden”, legde Nafisa uit. Over het artsentekort nuanceert Max: “Er is een relatief artsentekort, waarbij niet elk specialisme eenzelfde werkdruk kent. De verdeling is verkeerd. Iedereen kent wel het verhaal van de dermatoloog waar je zes maanden moet wachten op een afspraak.” Nafisa vult aan:  “Momenteel lijkt het erop dat de federale overheid meer huisartsen wil.”

meer of minder huisartsen

Het idee dat een verhoogde instroom leidt tot meer huisartsen is niet gek. Vanaf 2025 worden er subquota ingevoerd; die bepalen zowel hoeveel arts-specialisten er maximaal worden opgeleid als de onderlinge verdeling tussen de specialisaties. Wanneer die subquota gelijk blijven en er meer net-afgestudeerde artsen zijn, worden er relatief gezien minder van hen toegelaten tot een arts-specialistenopleiding. Daardoor zal een carrière in de huisartsgeneeskunde vaker overwogen moeten worden, met meer huisartsen tot gevolg. Het voorzichtig dwingen richting de huisartsengeneeskunde kent ook een keerzijde. “We willen niet dat iemand zes jaar studeert om een beroep uit te voeren waarin die geen zin heeft en waardoor die misschien zelfs een slechte arts zal zijn”, reageert Nafisa bezorgd.

verhoogde quota

Om de stijging van het aantal studenten te bekostigen, is eenmalig vijftien miljoen euro over de universiteiten verdeeld. Kort na publicatie van haar persbericht over de impact van de verhoogde instroom, kreeg het VGSO van kabinet Weyts de mededeling dat er jaarlijks tien miljoen euro extra over de geneeskundefaculteiten verdeeld zal worden. Die bedragen werden door de decanaten van verschillende universiteiten, voor bekendmaking van de blijvende quotaverhoging, als voldoende beschouwd.  
“We zien nu al kinderziekten optreden die later tot problemen kunnen leiden, zoals bij UGent, waar mensen bijvoorbeeld geen zitplaats hebben in de aula. Bij UAntwerpen zitten de bottlenecks vooral bij het vaardighedenonderwijs en de anatomiezaal. Geneeskunde is een nicherichting, die heel heterogeen is in haar lesvormen. Een van de voordelen van UAntwerpen, waar studenten actief voor kiezen, zijn de lessen in kleine groepjes. Dat blijven garanderen met zulke grote groepen is gewoon niet mogelijk. Dit jaar lukt dat nog net met de eerstejaars, maar als daar in de masteropleiding studenten uit Hasselt bijkomen (UHasselt heeft enkel een bacheloropleiding, n.v.d.r.) is dat misschien niet meer mogelijk”, licht Max toe.

quota per instelling

Over het instellen van een quotum per universiteit is de mening van het VGSO duidelijk. “Het is een voordeel van Vlaanderen om via een centrale selectie aan elke universiteit te kunnen studeren. In Nederland is dat helemaal anders. Ik denk dat we absoluut niet naar zo’n systeem moeten evolueren”, beweert Max stellig. In Nederland heeft elke universiteit een eigen quotum en toelatingsvisie, acht visies in totaal, dus uiteraard ook acht websites met een ongestructureerde informatievoorziening. De ene werkt met toelatingstoetsen, een andere met motivatiebrieven of schoolcijfers, maar de meeste kiezen voor een onbegrijpelijke pseudorandom combinatie van eerdergenoemde ideeën.

artsen opleiden zonder grenzen

Een afgestudeerde geneeskundestudent wordt pas arts bij het verkrijgen van een RIZIV-nummer. Op federaal niveau worden er jaarlijks twee afzonderlijke aantallen RIZIV-nummers bepaald, een voor Wallonië en een voor Vlaanderen. De theorie: Wallonië en Vlaanderen zorgen er door middel van een instroombeperking voor dat elke geneeskundestudent na zes jaar een RIZIV-nummer kan krijgen. Nu de praktijk: Vlaanderen zorgt met een toelatingsexamen voor die beperkte instroom. Wallonië had 25 jaar lang geen instroombeperking en kwam daardoor jaarlijks RIZIV-nummers te kort. Dat Waalse fenomeen noem ik als redacteur graag het artsen-opleiden-zonder-grenzenmodel. Een soort Artsen zonder Grenzen, maar dan zonder mensen in nood te helpen, publiek respect en donaties. Eigenlijk helemaal geen Artsen zonder Grenzen bedenk ik me nu. Tot onvrede aan Vlaamse zijde reikte de federale overheid elk jaar opnieuw extra RIZIV-nummers uit aan Wallonië, waardoor het model onbestraft bleef. “We hebben een lange historie meegemaakt”, vertelt Max, “waarin we zaken aan de andere kant van de taalgrens absoluut niet vonden kunnen.” Of deze onvrede heeft geleid tot een wraakzuchtige quotaverhoging van minister Weyts is onbekend. Het artsen-opleiden-zonder-grenzenmodel heeft ook geleid tot een overschot aan artsen in Wallonië. Mede hierdoor heeft federaal minister van Volksgezondheid Frank Vandenbroucke vorig jaar een akkoord met Wallonië bereikt, waardoor daar vanaf huidig academiejaar een vergelijkbaar toelatingsexamen is als in Vlaanderen.

In het kort, die vijfde geneeskundestudent leidt tot veel discussie, maar als het lukt de kwaliteit van de opleiding geneeskunde te garanderen, kan die huisarts worden of voor Artsen zonder Grenzen gaan werken. Kwaliteitsvol onderwijs blijft het speerpunt van het VGSO. Max benadrukt: “We willen dat studenten die nu starten, een minstens even kwaliteitsvolle opleiding krijgen als wij hebben gehad.” 
 

Geachte toekomstige rector

Laat ik beginnen met een kleine ontboezeming. Fout, ik heb geen KU Leuven-merchandise gekocht om onder de kerstboom te leggen. Er is nog tijd. Wel mijmer ik soms over de bevindingen die in de welzijns­enquête van UAntwerpen (editie 2020) staan, te meer omdat ik de editie van 2016 met veel interesse heb gelezen en ook herlezen. Helaas worden de resultaten van de meest recente versie niet gepubliceerd, u kent inmiddels mijn verdriet hieromtrent. Dus wat moet een mens dan? Inderdaad, zelf een welzijnsenquête voeren. Ik mailde lukraak academici uit alle faculteiten om te vragen hoe hun welzijn en dat van studenten kan worden verbeterd en wachtte geduldig op een enthousiast antwoord. Wat ik hieruit leerde valt misschien niet wetenschap­pelijk en statistisch te onderbouwen, dat geef ik olijk en grif toe, maar het is daarom niet minder leerrijk.

Bepaalde kwesties werden door de academici met wie ik sprak − ik durf niet uit te sluiten dat u een van hen was − met een constante regelmaat aangehaald als oorzaak van piekende stressnivaeus. Staan bovenaan: de zoektocht naar externe financiering en het tijdrovende uitschrijven van onderzoeksprojecten met minimale slaagkansen. Nek-aan-nek daarmee: het gebrek aan appreciatie voor goed onderwijs, veelal dankzij de klemtoon op onderzoek binnen de spreidstand tussen onderzoek, onderwijs en dienstverlening. De numerieke evaluatie van academici en de continue druk om geld in het laatje te brengen staan bovendien op gespannen voet met het publieke karakter van universiteiten. Academici gaan denken en handelen in functie van de parameters waarop ze worden beoordeeld: dat wakkert de verleiding aan om onderzoeksprojecten in te dienen die niet noodzakelijk veel relevantie hebben, maar waarvan de slaagkansen het hoogst zijn. Er is een individuele verantwoordelijkheid, zeer zeker, maar het valt niet te ontkennen dat de druk om te publiceren academici systematisch kwetsbaar maakt voor wetenschapsfraude.

Ik wil van deze brief ook gebruikmaken om mijn dank te betuigen aan alle academici die ik de afgelopen tijd sprak en die een uur of meerdere uren tijd vrijmaakten om hun visie uiteen te zetten en bijwijlen hun hart te luchten. Het is allesbehalve evident om je kwetsbaar op te stellen tegenover een student die toevallig af en toe dingetjes schrijft voor een studentenblad. Mijn persoonlijke observatie is dat het soms nog minder evident is om je hart te luchten bij collega’s binnen dezelfde universiteit. Een competitief systeem dat een grote prestatiedrang eist van het individu tast onherroepelijk het sociaal weefsel aan. Nogal wat academici die ik sprak missen ondersteuning en ervaren de universiteit als een individualistische omgeving. Maar goed, kun je verbondenheid verwachten als je strompelt van de ene tijdelijke deeltijdse aanstelling naar de volgende tijdelijke deeltijdse aanstelling, van onzekerheid naar onzekerheid? Zo zijn er academici die tegelijk vier verschillende deeltijdse statuten aan UAntwerpen bekleden en een handvol geleerde fiscalisten nodig hebben om hun belastingbrief in te vullen. Het gemis aan sociaal weefsel heeft een weerslag op het persoonlijke welzijn. Een sterker middenkader kan bijdragen aan een remediëring van dat probleem, net zoals een betere samenwerking tussen personen, onderzoeksgroepen en faculteiten dat kunnen. Alleen komen we daar bij een wortel van het probleem: de evaluaties zijn niet gericht op het presteren van groepen, maar op individuen; wat de onderlinge wedijver aanwakkert. Lieve toekomstige rector, ik snap dat hiervoor geen pasklare oplossingen zijn, maar ik vind het wel nuttig u deze bevinding te signaleren.

Ik kan overigens niet uitsluiten dat u mijn brief bent beginnen lezen en met uw ogen rolde toen u het woord welzijn las, om mijn brief voorts onaangeroerd te laten. Het zou een jammerlijke smet zijn op onze inmiddels innige band, maar vrees niet. Hoewel u me misschien een sneeuwvlokje vindt omdat ik belang hecht aan zorgzaam met elkaar omgaan, neem ik zulks niet persoonlijk. Misschien vindt u wel dat het te veel over welzijn gaat. Misschien vindt u al dat gedoe over welzijn en inclusiviteit woke gepamper. Misschien vindt u dat wie geen hitte verdraagt uit de keuken moet blijven en gelooft u dat door voldoende eieren tegen de muur te gooien de sterksten het wel overleven. Het zijn geluiden die ook leven onder academici, dus u hoeft zich niet eenzaam te voelen. Het doet me denken aan “We spelen Champions League”, wat als verweer werd gebruikt voor het grensoverschrijdende gedrag bij de Nederlandse talkshow De Wereld Draait Door. Wie aan de top wil meedraaien, moet een harde cultuur maar verdragen. Sta me toe beleefd te blijven: een belachelijke logica. Zorgen voor elkaar hoeft kwaliteit niet in de weg te staan, net zomin harde competitie garantie is voor kwaliteit. Wel integendeel, uit Amerikaans onderzoek blijkt ook dat hard leiderschap niet productief is, maar net schadelijk voor personen en organisaties. Je kunt de lat hoog leggen zonder van mensen puree te maken. Je kunt als universiteit inclusief zijn zonder aan kwaliteit in te boeten. Dat is mijn heilige overtuiging. En de uwe?

Met openlijke groeten
Matthias

PS Academici die nooit een mail van mij hebben ontvangen en zich (terecht!) over het hoofd gezien voelen, kunnen me altijd contacteren. Ik breng om het goed te maken koekjes mee.