“Veiligheid betekent voor iedereen iets anders”, begint Dina. “Voor de ene is dat goede verlichting op de buitencampussen, voor de andere gaat het over een veilig gevoel als queer of religieuze student.” De Studentenraad zet zich daarom in om de veiligheid van studenten op verschillende vlakken te verbeteren. Ook thema’s zoals grensoverschrijdend gedrag en mentaal welzijn staan daarbij centraal. “We willen van de universiteit niet enkel een safe space, maar ook een brave space maken” Hoewel de tuchtprocedure rond grensoverschrijdend gedrag werd hervormd, hangt het volgens Dina van persoon tot persoon af of de drempel om te melden hoog of laag ligt. “Veel studenten weten nog niet wie de vertrouwenspersonen zijn of bij wie ze terecht kunnen.”

Naast veiligheid groeit ook de vraag naar prikkelarme en stille ruimtes. Studenten met religieuze of neurodivergente achtergronden zoeken plekken waar ze tot rust kunnen komen. “Op Campus Middelheim is er al een tekort aan gewone leslokalen, laat staan aan ruimtes voor gebed of stilte”, vertelt Dina. Wettelijk zijn universiteiten niet verplicht om zulke ruimtes te voorzien, maar Universiteit Antwerpen kiest er als pluralistische instelling bewust voor om dat wel te doen. “Het hoort bij wie we willen zijn, dus samen met Team Diversiteit & Inclusie vechten we daarvoor. We zijn bijvoorbeeld meermaals gaan aankloppen bij de architecten die instaan voor de vernieuwing van Gebouw V op Campus Groenenborger. In de nieuwe bouwplannen wordt er daardoor expliciet rekening gehouden met gebeds- en prikkelarme ruimtes.” 

Ook de thema’s diversiteit en representatie vragen aandacht. Ongeveer 17,5 procent van studenten aan UAntwerpen is van buitenlandse afkomst. Ze mogen stemmen in de Studentenraad en krijgen informatie in het Engels, maar toch lopen ze soms tegen drempels aan. “Sommige internationale studenten gebruiken Google Translate om een afspraak te maken bij de studenten­psychologen”, legt Dina uit. Ze merkt dat internationale studenten soms aarzelen om problemen te melden, omdat ze hier maar tijdelijk studeren. “Maar alleen als we weten wat er misloopt, kunnen we iets veranderen. Kom met je klachten zodat we weten wat er aan de hand is.”

Binnenkort vindt de Grote Studentenbevraging plaats, die de Studentenraad een duidelijk zicht geeft op de noden van de studenten. Dina hoopt op duidelijke resultaten die haar ambities verder kunnen staven en bijsturen. “Ik wil ervoor zorgen dat iedereen op de universiteit geaccepteerd wordt. Is dat een visie van rozengeur, maneschijn, unicorns and everything? Misschien wel, maar we moeten het proberen. Diversiteit is geen eindbegrip. Daar moet elke dag, dag in dag uit, aan gewerkt worden.”

ze ligt begraven onder brandende ledematen
naar haar gevoel vreemde verhoudingen, verschrikkelijk in hun ruwheid
verkeken kansen met luwe blikken
huid vuilrood met handafdrukken van hongerige dissecties door een kluwen van kartelige klauwen

ze verdrinkt in de handen die haar naar boven trekken
in de suikerzachtzoete fluisteringen
strelingen veertjes over een kippenvelgeteisterd bloedgevlekt lichaam
te groot te zacht beenderen uitgerekt
ingewanden onbekend imploderend

van haar en niet van haar 

ze verlangt naar haar onschuldige blik
naar ogen die het niet gezien zouden hebben:

haar naaktheid in de duisternis.

In oktober is één van de belangrijkste prijsuitreikingen gepasseerd, namelijk de Ig Nobelprijzen. Dat zijn de humoristische tegenhangers van de wel gekende Nobelprijzen. Terwijl het onderzoek van de Nobelprijzen altijd een nobel doel heeft, zijn die van de Ig Nobelprijzen altijd eerst lachwekkend en later pas nuttig. Dit jaar ging de Ig Nobelprijs voor de luchtvaart naar het onderzoek over dronken vliegende vleermuizen. Wetenschapper Francisco Sánchez en collega’s, gespecialiseerd in de woestijn­ecologie, voerden een studie uit om te achterhalen welke aspecten vleermuizen dwarsbomen tijdens een vlucht met ethanol in hun systeem.

Ik zie je al denken: En waarom? Nu, het  blijkt dat vleermuizen bang zijn van alcohol.

De onderzoekers merkten op dat vleermuizen bewust gefermenteerde vruchten negeerden. Gefermenteerd druivensap, of ook wel wijn genoemd, bevat ook ethanol. De vleermuizen deden er alles aan om deze vruchten te ontwijken. De groep wetenschappers besloot dan maar om de vleermuizen te confronteren met hun grootste angst. Ze lieten twee groepen van mannelijke Egyptische vleermuizen vliegen: een groep onder invloed en een andere nuchter. Voor de ‘alcoholvliegers’ hadden ze een drankje voorzien.

Een man van 70 kilogram zou negen liter water met één procent ethanol nodig hebben om dronken te worden. Omgerekend heeft een vleermuis dan ongeveer 18,5 ml nodig.

De hypothese was dat de vleermuizen scheef zouden vliegen door de alcoholinname, maar dit was niet helemaal het geval. Ze vlogen inderdaad wel trager door de alcohol, maar vooral hun echolocatie werd het meest beïnvloed door de alcohol. Je kent het wel: zo’n zatte man die niet meer kan articuleren. Dat gebeurt dus ook bij vleermuizen. In de plaats van hun schreeuw en de weerkaatsing, hun ‘pling’ en ‘plong’, werd het: ‘pflfsing’ en ‘plflong’!    

De Belgische regeling is complex, omdat ze een balans probeert te vinden tussen het groeiende tekort aan donororganen en het respect voor individuele vrijheid. Een belangrijk voordeel van de regeling is dat ze leidt tot kortere wachtlijsten voor orgaanontvangers. Hierdoor kunnen artsen sneller behandelen, wat het lijden van patiënten op de wachtlijst verkort. Maar dat voordeel staat op gespannen voet met ethische principes en mensenrechten. Centraal daarbij staat het principe van lichamelijke zelfbeschikking, wat slaat op het recht van elk individu om zelf te bepalen wat er met zijn lichaam gebeurt, ook na de dood.

In ons systeem wordt uitgegaan van veronderstelde toestemming. Dat is problematisch in het licht van die lichamelijke zelfbeschikking, omdat veronderstelde toestemming de vrijheid van mensen aantast om zelf te beslissen wat er met hun lichaam gebeurt. Het respect voor autonomie en zelfbeschikking is nochtans fundamenteel in een vrije samenleving. Het waarborgt dat medische beslissingen vrijwillig worden genomen alsook in overeenstemming met persoonlijke waarden, overtuigingen en levensbeschouwingen.

Daarnaast bestaat er daardoor het risico dat mensen organen tegen hun wil afstaan, omdat ze niet weten dat ze automatisch donor zijn. Dat is bijzonder problematisch voor gelovigen die om religieuze redenen orgaandonatie verwerpen of enkel onder voorwaarden aanvaarden, zoals in sommige stromingen van de Islam of het Jodendom. Ook voor kwetsbare groepen, zoals mensen met een verstandelijke beperking, beperkte toegang tot informatie of beperkte kennis van de Nederlandse taal, kan een gebrek aan informatie betekenen dat zij onbewust en ongewild donor worden. Dit roept vragen op over de eerlijkheid en inclusiviteit van het systeem. Ethische commissies en religieuze gemeenschappen uiten hierover al langer bezorgdheid. Zij wijzen erop dat het systeem ethisch onwenselijk is en dat het er niet toe mag leiden dat elke veronderstelde toestemming een eerder ongeïnformeerde toestemming is.

Je stilte kan dus in de praktijk als toestemming worden opgevat. De vraag of dat ook ethisch verantwoord is, hangt af van in welke mate mensen echt begrijpen welke gevolgen hun stilzwijgen heeft en of ze tijdens hun leven de kans kregen om bewust ‘nee’ te zeggen. Het echte probleem is dus niet de stilte zelf, maar wie er uiteindelijk slachtoffer van is.

En zo stonden we daar weer allemaal, professoren en studenten verenigd in solidariteit met het Palestijnse volk tegen de genocide en tegen institutionele medeplichtigheid. Deze keer was de gelegenheid de ­inauguratie van het academische jaar aan Universiteit Antwerpen. Achter ons lag de grootste theaterzaal van de stad, voor ons een smal steegje waar alle topvertegenwoordigers van Universiteit Antwerpen hun officiële intrede zouden doen, vergezeld door de burgemeester van de stad. De ‘muur van schaamte’, een protest geleid door het mooiste, moedigste en meest kritische gezicht van onze universiteit – onze studenten – was zoals altijd volkomen vreedzaam, maar onvermurwbaar in zijn eisen en koers. Het protest was een reactie op het gebruikelijke zwakke antwoord van UAntwerpen op de internationale oproepen tot een boycot van alle samenwerking met Israëlische universiteiten, die nu door vrijwel alle belangrijke internationale onderzoeksorganisaties wordt gesteund (om er maar één te noemen: de European Association of Social Anthropologists, EASA, roept haar leden op om “academische functies, lidmaatschappen, inschrijvingen in onderwijsprogramma’s, onderzoeks- en onderwijsbanen en erefuncties bij Israëlische academische instellingen te weigeren”). Maar meer specifiek was het ook een directe aanval op het recente besluit van UAntwerpen om een nieuw project te starten in samenwerking met de Universiteit van Tel Aviv, een instelling waarvan bewezen is dat ze al decennialang op vele niveaus direct betrokken is bij Israëlische militaire operaties. Als wetenschappers die actief zijn binnen UAntwerpen kunnen wij niet zwijgen tegenover deze duidelijke provocatie, niet alleen tegen de ethiek van het onderzoek, maar ook tegen het meest elementaire respect voor de mensheid. We kunnen niet accepteren dat dit in onze naam gebeurt.

Toen de universiteitsoptocht begon, stonden we echter allemaal versteld van de verbazingwekkende (en verwarrende) aanwezigheid van bepaalde symbolen in de stoet. De colonne van hoogwaardigheidsbekleders, vertegenwoordigers en professoren werd om te beginnen ingeleid door een fanfare, samengesteld uit verschillende muzikanten, maar vooral geleid door ‘Marokkaanse’ artiesten. In kleurrijke kaftans gekleed, cimbalen en trommels bespelend en met de kwastjes van hun hoeden zwaaiend, begeleidden deze mannen het ritme van de intocht van de burgemeester, de rector, de professoren en de studenten. Sommige professoren droegen de rode streep op hun toga’s (van de campagne ‘Trek de rode lijn voor Gaza’) en er verschenen ook andere symbolen: sommige collega’s glimlachten naar ons, sommigen staken hun duim op, anderen maakten hartjesemoji’s met hun vingers. Een senior collega liep naar een beginnende onderzoeker toe en zei: “We zijn trots op je, goed gedaan.” We stonden vol verbazing te kijken naar deze tekenen van steun. Begrijp ons niet verkeerd, we waardeerden ze, net zoals we het groeiende aantal collega’s (en burgers) waarderen dat rode tape op zijn raam plakt. Maar helaas beseffen we ook dat dit bij lange na niet genoeg is. We zijn zelfs bang dat deze symbolen het protest uiteindelijk banaliseren en verwateren. Ze kunnen leiden tot een coöptatie en uiteindelijk tot het tot zwijgen brengen van het protest. Door het drama waarvan we getuige zijn te symboliseren, kunnen ze paradoxaal genoeg net zo functioneren als de muziek tijdens de parade: een luid geluid dat de stemmen van de demonstranten onhoorbaar of onverstaanbaar maakt (misschien was dit wel de reden voor hun aanwezigheid?). Maar wat kunnen we als leden van deze universiteit eigenlijk doen om dergelijke beslissingen in twijfel te trekken? Het gevoel van machteloosheid is inderdaad enorm en we hebben er geen gemakkelijke antwoorden op. Toch is niets doen of symbolen gebruiken in plaats van actie ondernemen zeker niet voldoende en dat zal het ook nooit zijn. Emoji’s en rode linten kunnen geen vervanging zijn voor stakingen, publieke interventies en actief vragen stellen.

Terug naar de parade van symbolen. Het symbool dat de ceremonie domineerde, was inderdaad het optreden van de Marokkaanse muzikanten. Hoe moeten we het gebruik van een culturele voorstelling van een van de belangrijkste migrantengemeenschappen van Antwerpen als opening van de parade interpreteren? Bereidt de universiteit een langverwachte dialoog met Marokkaanse jongeren voor of is deze voorstelling gewoon gekaapt om de openheid van onze universiteit ten opzichte van andere culturen en onze migrantengemeenschappen te tonen? Was het een soort symbolisch schild? Deze vertoning, die te veel lijkt op de optochten van Zwarte Piet die de menigte naar Sinterklaas leidt (bekritiseerd vanwege de normalisering van racisme), komt op zijn best over als een uit zijn context gehaalde daad die moeilijk te verteren is in tijden van toegenomen gevoeligheid voor kwesties als culturele toe-eigening en identiteitspolitiek. Dit voelt bijzonder triest en misplaatst door het gebrek aan serieuze reactie van de universiteit op de ondervertegenwoordiging van migrantenstudenten en haar terugkerende pogingen om gemarginaliseerde groepen de schuld te geven van hun onvermogen om ‘profijt te trekken’ van de kansen die hen worden geboden. In een dergelijke context is migrantengezichten gebruiken om de medeplichtigheid van de universiteit in tijden van genocide te vergoelijken een nieuw niveau van disconnectie tussen de realiteit op het terrein en de bubbel van onze onderwijsinstelling.

In dit scenario van verplaatste symbolen gloorde er echter een sprankje hoop. Toen de vertegenwoordiger van de universiteit het theatergebouw was binnengegaan en wij alleen achterbleven op het Theaterplein om onze slogans te zingen, realiseerden we ons plotseling dat onze gezangen aan kracht en tempo hadden gewonnen. In plaats van naar huis te gaan, waren de muzikanten gebleven en sloegen hun trommels en cimbalen nu op het ritme van ons gezang “Free free Palestine”. 

Coauteurs prof. Paolo SH Favero en prof. Roschanack Shaery-Yazdi

Tijdens de rap van Slongs Dievanongs raak ik aan de praat met Annelies, een 21-jarige studente die bezig is aan haar eerste masterjaar in de politieke wetenschappen. Ze vertelt me dat het de zesde keer is dat ze hier aanwezig is en dat ze zoveel mogelijk probeert te komen. Ze heeft het protest zien uitgroeien tot een echt netwerk: een gemeenschap van mensen die hun solidariteit willen tonen en duidelijk willen zijn over aan welke kant van de geschiedenis ze staan. De betogingen zijn volgens haar een ontmoetingspunt voor mensen die geloven in een vrij Palestina. “Het geeft me moed om te zien dat anderen er ook in geloven en dat je er niet alleen voor staat”, zegt ze. Volgens Annelies zijn de protesten deels symbolisch: een manier om te laten zien wat het sentiment van het volk is, in de hoop veranderingen in het Belgische en internationale beleid te brengen. “Maar als de regering niet wil luisteren naar onze stem,” vervolgt ze, “dan is er naast de protesten ook nog een ander drukmiddel dat je als individu kan inzetten. Bijvoorbeeld een boycot, die als je met genoeg bent even betekenisvol kan zijn en evengoed verandering in gang kan zetten.” Halverwege haar zin wordt Annelies onderbroken door een groepje betogers dat luid roept: “From the river to the sea, Palestine will be free.”

Iemand van de organisatie komt naar ons toe en waarschuwt dat wie wil blijven, dat op eigen risico doet, aangezien de betogers alleen toestemming hebben om van zeven tot acht aanwezig te zijn. Omdat we tussen de menigte door een rij politieagenten zien vormen, beslissen we toch maar te vertrekken.

Al wandelend richting de Groenplaats, op de maat van trommels en sirenes, kom ik Nour tegen. Nour studeert geneeskunde aan Universiteit Antwerpen. Hij vertelt me dat hij betrokken is bij UAntwerp For Palestine en hierdoor vanaf het begin de protesten mee heeft gevolgd. Als ik hem vraag waarom hij hier vanavond is, antwoordt hij kordaat: “Omdat het allemaal ménsen zijn in Palestina. Er gebeurt een groot onrecht, veel mensenlevens gaan verloren, en toch handelt onze overheid niet. Ook in de westerse media is er dubbelzinnigheid: als er mensenlevens op het spel staan, wordt dat vaak heel dramatisch voorgesteld, maar als die mensen van andere roots zijn, wordt het allemaal minder serieus genomen. Aangezien ik zelf moslim ben, vind ik het jammer hoe zowel de overheid als de media hiermee omgaan. Ik ben dan ook super blij om te zien hoeveel volk er telkens afkomt en hoeveel mensen dezelfde mening delen als ik. Er is hier echt een samenhorigheid, die me toont dat ik niet alleen ben. Ik hoop dat de overheid ons ziet, naar ons luistert en serieus begint te nemen wat er gaande is. Dat kunnen ze doen door te erkennen wat dit is, namelijk een genocide en geen conflict, door geen steun meer te bieden aan Israël en door Palestina te ondersteunen in de onafhankelijkheid.”

Eenmaal aangekomen op de Groenplaats zie ik Bas, een twintigjarige student die in zijn derde bachelor zit aan UAntwerpen. Dit is de negende keer dat hij aanwezig is op de protesten. Hiervoor had hij al deelgenomen aan de bezetting van de universiteit. “Omdat ik al zo lang betrokken ben, herken ik steeds meer mensen”, vertelt hij. “Het is ook steeds duidelijker hoe groot het draagvlak is, ook bij mensen die niet rechtstreeks zijn betrokken bij de betogingen, zoals familie en vrienden.” Hij stopt even, denkt na en vervolgt dan: “Toen dit allemaal begon had ik een gevoel van machteloosheid en frustratie. Je ziet allerlei video’s van genocide voorbijkomen, maar alles gebeurt zo ver weg en je kan eigenlijk niets doen. Acties zoals deze zijn niet het antwoord, maar ze geven wel hoop en zijn een signaal van solidariteit. We zijn nu al twee jaar bezig. Ik vind niet dat we nog op een antwoord van de politiek moeten wachten. Daar zijn we al veel te lang naar aan het uitkijken en die gaat nooit een antwoord kunnen bieden. Wel kunnen burgers hun best doen om druk te zetten op hun leefomgeving en dan zal de politiek uiteindelijk wel moeten volgen.”

Ondertussen zijn de meeste betogers vertrokken richting de opera. Daar organiseert SOS Gaza Belgium een j’accuse. De j’accuses, of beschuldigingen, zijn geschreven door een stuk of tien panelleden. Daarnaast is er ook nog een spreker die duiding geeft over de culturele boycot en er wordt op het podium muziek en dans opgedragen. Het meest aangrijpende moment van de avond is de getuigenis van Halah Asfour. Ze vertelt over haar familie die nog in Gaza is en over de mensen die ze daar verloren heeft. Ze schetst ook een hartverscheurend beeld over hoe het moet zijn om op te groeien in Gaza. Ze eindigt met: “Dit is geen oorlog, dit is afslachting. Dit is een volk van de kaart vegen.” Waarop er eerst een stilte valt, gevolgd door een luid applaus. Dit alles gebeurt tussen het indrukwekkende decor van de opera Parsifal, die sinds september speelt in Opera Antwerpen. De opera vertelt het verhaal van Parsifal, een jonge, onwetende jongen die beproefd wordt en uiteindelijk de ridders van de heilige graal redt.

Door alle gruwel die beschreven wordt in kranten en te zien is op sociale media, is het gemakkelijk om de moed te verliezen. Toch zijn de protesten niet somber. Ze geven net hoop en verbinden, iets wat door zowel Annelies als Nour en Bas gevoeld wordt. Wie langs de betoging loopt, merkt het meteen. Mensen zingen, roepen en omarmen elkaar terwijl ze elke maandag zij aan zij achter hun overtuiging blijven staan en zo hopen hun steentje bij te dragen.

In dit artikel worden schuilnamen gebruikt.

In 2020 toonde een Belgische enquête van Amnesty International aan dat die eensgezindheid echter nog niet bereikt werd. Bijna een derde van de jongeren zou aandringen op seks een normale zaak vinden en de afwezigheid van een duidelijke ‘nee’ zou aangeven dat hun handelingen niet als ongewenst beschouwd worden. Een kwart van hen interpreteert daarnaast twijfel als toestemming. Dat het hoger onderwijs vaak omschreven wordt als dé plaats voor vrijheid en zelfontdekking, zorgt ervoor dat toestemming vragen als ongemakkelijk of overbodig gezien wordt.

Het BEHAVES-onderzoek, uitgevoerd door de Federatie Wallonië-Brussel, zoomde in 2024 verder in op het probleem in de academische context. En wat bleek: een derde van de ondervraagde studenten, medewerkers en doctorandi werd al eens slachtoffer van seksueel geweld. Ongewenste aanrakingen kwamen hier het vaakst naar voren. Ook gedwongen strelingen en kussen vormen een groot deel van het probleem. Online zet dit zich eveneens verder in de vorm van ongewenste berichten of foto’s. Daarnaast gaf 3,1% van de ondervraagden aan slachtoffer van verkrachting te zijn. Non-binaire personen en vrouwen behoren het vaakst tot de getroffenen. Binnen de groep non-binaire personen rapporteerden 3,1% slachtoffer te zijn, bij vrouwen was dit 1,6% en bij mannen 0,3%.

Het BEHAVES-onderzoek vormde mee de aanleiding voor deze nieuwe campagne die het begrip ‘toestemming’ voor iedereen volledig duidelijk wil maken. In 2022 werd het Belgische strafwetboek aangepast met een definitie voor het concept, die ook in de campagne benadrukt wordt. Vooraleer men van toestemming mag spreken, moet er aan een aantal voorwaarden voldaan worden. Ten eerste moet toestemming vrij, geïnformeerd, bewust en vrijwillig gegeven worden. In sommige situaties is dat dus onmogelijk. Denk onder andere aan slaap, bewusteloosheid, invloed van alcohol en dwang. Toestemming kan nooit afgeleid worden uit stilte, gebrek aan verzet of een bestaande relatie en kan tenslotte te allen tijde ingetrokken worden.

De campagne is zichtbaar over heel België op plaatsen waar studenten zich vaak begeven, zoals campussen en populaire ontmoetingsplaatsen. Ze zal ook online te zien zijn op allerlei sociale mediaplatformen en datingapps. Zit je zelf ergens mee? Neem contact op met een van de vertrouwenspersonen voor studenten binnen Universiteit Antwerpen. Spreek je liever met iemand buiten de universiteit over een situatie die je ervaren hebt of waar je getuige van was? Dan kan je terecht bij het Vlaams Meldpunt Grensoverschrijdend Gedrag. 

Het academiejaar is net begonnen en dankzij de Vlaamse Regering met een valse start. De reden? De jaarlijkse financiering van 2,6 miljoen euro voor het IOB werd plots volledig stopgezet. Voorzitter Nathalie Holvoet kreeg de beslissing te horen via een telefoontje van de regeringscommissaris: “Ook hij was compleet verrast door deze beslissing.” Ze kwam van een koude kermis thuis en ontving tot op heden nog geen schriftelijke mededeling, laat staan een toelichting.
 

wat doet het IOB eigenlijk?

Het Instituut voor Ontwikkelingsbeleid werd 25 jaar geleden opgericht als een bundeling van bestaande expertise binnen Universiteit Antwerpen. Sindsdien groeide het uit tot een internationaal erkend centrum van excellentie. 

Het instituut organiseert drie masterprogramma’s, een doctoraatsprogramma en verschillende korte opleidingen. Specifiek focust het instituut zich op onderzoek en beleidsadviserend werk op ontwikkelingsbeleid. Daarbij fungeert het instituut als spin in het web tussen ontwikkelingsactoren en ontwikkelingsprocessen. 

In heel Vlaanderen is het instituut het enige dat academisch onderwijs, wetenschappelijk onderzoek en maatschappelijke dienstverlening combineert met focus op mondiale ontwikkelingsvraagstukken. In zijn 25 jaar heeft het instituut een sterke positie verworven in zowel de internationale als academische wereld. Holvoet legt uit: “De impact gaat verder dan enkel onze universiteit of zelfs ons land. Ook internationaal stellen we met onze onderzoeken mensen te werk. Zowel in Afrika en Azië als in Zuid-Amerika. Met deze keuze komen ook onderzoeken naar klimaatverandering of het conflict in Oost-Congo onder druk te staan.” 

De voorzitter werkt al sinds de oprichting bij het instituut. Voor haar is het IOB een belangrijk deel van haar leven: “Mijn kinderen zeggen vaak dat het IOB mijn derde kind is. En zo ben ik niet de enige.”
 

ivorentorenbeleid: studenten in onzekerheid

De dreigende financiële leegte raakt niet alleen het personeel. Ook studenten worden hard getroffen. Onder hen bevinden zich 90 internationale studenten uit 30 landen die slachtoffer zijn van deze abrupte maatregel. “Zij hebben zich jaren voorbereid om hier te kunnen starten. Sommigen onder hen hebben drie jaar geprobeerd om toegelaten te worden. Ze laten hun familie en werk achter, zoeken een woning en beginnen vol overtuiging aan een nieuw leven in Antwerpen. En dan krijgen ze na drie weken plots te horen dat het instituut op losse schroeven staat.” De beslissing van de regering lijkt ondoordacht. Gelukkig zorgde rector Herwig Leirs voor een warme knuffel aan onze studenten en het personeel: “De rector heeft aangegeven dat we dit academiejaar kunnen afronden.”
 

IOB: de beste van de klas

Toch voelt het als een harde en vooral onverwachte klap voor het IOB. Holvoet vertelt: “We dienden een paar weken geleden nog ons nieuwe beleids- en budgetplan voor 2026-2030 in. De onderhandelingen waren vergevorderd en het zag er rooskleurig uit.” Bovendien werd er ook nog een externe evaluatie gedaan. “Het auditcomité gaf een positief oordeel over ons multidisciplinair werk. En toch veegde de regering onze financiering zonder pardon van tafel.” Ze vertelt verder: “Of dit zomaar kan moet nog blijken. Men heeft vanuit de uitvoerende macht de wetgevende macht in ieder geval compleet buitenspel gezet.”
 

juridische twijfels

De keuze van de Vlaamse Regering om de financiering van het IOB stop te zetten valt niet alleen uit de lucht, maar is ook juridisch gezien discutabel. Recent gaf de Raad van State een kritisch advies over de maatregel. Volgens het hoogste administratieve rechtsorgaan kunnen personeel, studenten en onderzoekers wel degelijk rechtmatige verwachtingen hebben gehad over hun studie of werk. Niet onlogisch, als je pas anderhalve maand geleden begonnen bent met je studie aan het IOB. 

Aangezien de financiering per 1 januari volledig instort, is er geen overgangsregeling voorzien. De Raad van State waarschuwt dat het ontbreken van de regeling problematisch is en stelt dat de argumentatie van de Vlaamse Regering juridisch zwak oogt.
 

nationalistisch protectionisme

Ook Stephanie D’Hose is duidelijk: “Als we echt willen verbinden, moeten we het buiten onze landsgrenzen zoeken. Wij Belgen moeten daarnaast profiteren van onze meertaligheid, in plaats van het afbreken. Al met al is het geen verstandige keuze geweest van minister Zuhal Demir.” 

Ook Nadia Naji benadrukt de geopolitieke betekenis: “Het past in de visie van deze Vlaamse regering op ontwikkelingssamenwerking. Deze schrapping is trumpiaans.”
 

oppositionele tegenwind

Zowel Nadia Naji (Groen) als Stephanie D’Hose (Open Vld) verzetten zich sterk tegen deze onverwachte bezuinigingsmaatregel van de Vlaamse Regering. D’Hose zegt hierover: “Vanuit de oppositie gaan we het op de agenda zetten. We hebben reeds een vraag om uitleg ingediend.” Alhoewel de breuklijn tussen D’Hose en Naji vaak zichtbaar is, staan ze nu zij aan zij. Naji vertelt: “We zetten op dit moment alles op alles om druk uit te oefenen op de regering. Ik denk dat we ons als oppositie niet alleen moeten verzetten. Wij moeten ons daar allemaal tegen verzetten. Het is heel erg dat één krabbeltje een instituut als het IOB onder zulke druk kan zetten.” 

Naji gaat verder: “De rechtse regering brengt studenten, personeel en de diplomatische positie van zowel Vlaanderen als België in gevaar.” D’Hose haakt hierop in: “Ik ga het op de agenda zetten en blijven zetten. Laat me hopen dat mijn collega’s uit de regering gaan luisteren.”
 

alumni in actie

Terwijl de oppositie politieke druk uitoefent, blijft ook het internationale netwerk van het IOB niet stil. Het instituut heeft een sterk mondiaal netwerk van alumni gevestigd in sectoren als de overheid, ngo’s en diplomatieke diensten. Nadat het nieuws bekend werd, zette het internationale netwerk de petitie: ‘Save IOB’ op poten. En daar bleef het niet bij. 

Vanuit alle hoeken van de wereld kwamen er reacties. Bienvenu Matungulu, junior onderzoeker en docent aan Université Catholique de Bukavu, zegt hierover: “Deze beslissing brengt niet alleen het uitzonderlijke werk van de instelling in gevaar, maar bedreigt ook de toekomst van de vele samenwerkingen met het mondiale Zuiden. Het IOB is altijd een baken geweest van academische excellentie en toegepast onderzoek en levert een belangrijke bijdrage aan het begrip van mondiale vraagstukken. Het onderzoek van het instituut heeft een directe impact op de gemeenschappen en landen die ze bestuderen en vormt een voorbeeld van partnerschap dat verder gaat dan donaties en financiering die zelden de begunstigden in het Zuiden bereiken. Mijn hart gaat uit naar het IOB!” 

Ook bij een andere alumnus, verbonden aan de Universiteit van Kopenhagen, kwam het nieuws hard aan: “Wow, wat erg om dit te lezen … Het is echt vreemd dat de wereldwijde tendens juist is om financiering te schrappen op een moment dat we net meer diepgaande inzichten en contextuele kennisproductie nodig hebben, zeker over het mondiale Zuiden. Ik duim voor hen!”
 

IOB geeft niet op

Toch laat het IOB zich niet zomaar uit het veld slaan. Holvoet zegt: “Wij gooien de handdoek niet in de ring. Wij geloven in het product dat we aanbieden en dat al jarenlang goed geëvalueerd wordt. Onze gecrediteerde masters zijn van groot belang. Momenteel bekijken we alle scenario’s om onze impactvolle en multidisciplinaire boodschap verder te zetten.” 

Holvoet sluit af met een duidelijke boodschap aan de Vlaamse Regering: “Als wij verdwijnen, verdwijnt iets wat niet te vervangen is. Niet alleen voor Vlaanderen, maar voor de hele wereld.”

Myrddin & Nienke, 4u07

Myrddin en Nienke hebben een gezellige avond in de Bonaparte op de Grote Markt achter de rug. De twee huisgenoten uit Boom kwamen speciaal naar Antwerpen om uit te gaan. ‘Waar is er op dit uur nog iets te doen? Enkel in Antwerpen kan je dan nog uitgaan’, lachen ze met kleine oogjes.
 

Talat, 4u14

Al zes jaar lang brengt Talat ‘s nachts kranten rond. ‘Een vermoeiende job’, vertelt hij. ‘Hiervoor doorkruis ik heel Antwerpen: van Linkeroever en de Groenplaats tot Ekeren.’ Met nog een dik uur te gaan, zit zijn werk er vannacht bijna op. Dan keert hij huiswaarts om snel iets te eten, te douchen en eindelijk te slapen.
 

Marie, 4u23

Marie is een straatmuzikante en speelt, begeleid door haar gitaar, enkel ’s avonds of ’s nachts tijdens de week. ‘Dan zijn er niet te veel mensen en is het rustiger’, zegt ze. ‘Zo kan iedereen de muziek écht horen.’ Ze houdt van Keltische folk omdat die nauw verbonden is met de natuur en magisch en fantasierijk klinkt. ‘Muziek brengt mij in contact met veel mensen’, vertelt Marie. ‘Omdat iedereen zo verschillend is, leer ik uit ieder gesprek iets nieuws.’
 

Matthias, Mirre en Julia, 4u36

De drie Amsterdamse studenten hebben net een gezellige avond achter de rug, waarbij ze verschillende Antwerpse cafeetjes ontdekten. De twee meiden waren naar een Katy Perryconcert geweest. ‘Het was enorm nostalgisch’, stelt Mirre. Julia vult aan: ‘Inderdaad! Het bracht ons helemaal terug naar onze kindertijd’. Matthias kwam wat later om nog mee uit te kunnen gaan. Ze waren nog zo vol energie dat het leek alsof de nacht nooit zou eindigen. Omdat ze de volgende dag nog wat gaan vintageshoppen, hebben ze een hostel waar ze straks toch even de ogen kunnen sluiten.
 

Ahmed, 4u53

Ahmed werkt al zeven jaar in een nachtwinkel op de Vrijdagmarkt. Hij houdt van zijn job en kan doorgaans goed tegen de vermoeidheid. Dankzij zijn vlotte babbel kan hij de eindeloze gesprekken met dronken klanten moeiteloos trotseren.
 

Vanessa & ­Cristiaan, 5u03

Vanessa en Cristiaan kennen elkaar niet maar stonden toevallig samen in de lift van de ­voetgangerstunnel. Ze zijn beiden onderweg naar hun werk. Vanessa werkt bij Fujifilm, Cristiaan bij Katoen Natie. Ze werken in roterende shiften en hebben deze week allebei “de vroege”. Dat vinden ze fijn, omdat ze daardoor na hun werk nog tijd hebben om leuke dingen te doen met de rest van hun dag.
 

Diego, 5u07

Iedere ochtend fietst Diego vanuit Zwijndrecht door de voetgangerstunnel naar Antwerpen om te werken bij Drankenhandel Verschueren. Hij werkt er al achttien jaar en heeft toffe collega’s, waardoor het vroege opstaan geen probleem vormt. Al helemaal klaar voor de dag fietst hij na ons gesprek snel door naar zijn werk. 

Als studenten zien we onze stad ’s nachts als plek om uit te gaan, om met vrienden iets te drinken en een onvergetelijke avond te beleven. Wanneer we eindelijk huiswaarts keren, lijkt de stad met ons mee te gaan slapen. Maar als je goed kijkt, zie je op datzelfde moment, ergens rond vijf uur ’s nachts, dat de dag voor anderen net begint.

De stad slaapt nooit, ze verandert gewoon van gezicht.

We keren terug naar 1997. Producer Niels William wilde de Vlaamse Spice Girls oprichten. De groep kreeg de naam Mascara, maar werd al snel K3, naar Karen, Kristel en Kelly. Toen Kelly vertrok, maakte Kathleen het trio compleet. Hun eerste single ‘Wat ik wil’ kreeg weinig aandacht, maar ‘Heyah Mama’, waarmee ze deelnamen aan de preselecties van Eurosong, bleef vijftig weken in de Ultratop staan. Al was niet iedereen overtuigd. De preselecties vonden plaats bij Studio 100 en jurylid Marcel Vanthilt zei: “Hier wonen Samson & Gert en Kabouter Plop, daar passen jullie perfect tussen.” Pijnlijk, maar visionair: K3 en Studio 100 bleken een gouden duo. Met Miguel Wiels, Alain Van de Putte en Peter Gillis veroverden ze de harten van heel Vlaanderen en Nederland.

Toen Kathleen in 2009 stopte, leek het einde van K3 nabij en zoals Karen ooit zong: “Niets is echt voor altijd.” K3 bleef echter bestaan, in nieuwe samenstellingen, met nieuwe gezichten maar steeds met dezelfde energie. Toch hoopten velen dat de originele drie ooit zouden terugkeren.
 

de reünie

En dan is het zover. De AFAS Dome davert van enthousiasme. Fans dragen outfits uit de oude shows en videoclips, sommige zelfgemaakt en met meer glitter dan gezond is. De zaal begint af te tellen … op dat moment besef je dat je beter oordopjes had gekocht om tinnitus te vermijden. Ze zijn op alles voorbereid, behalve op het immense applaus dat hen tegemoetkomt. Zichtbaar ontroerd zingen ze alsof ze nooit zijn weggeweest. Twintigduizend mensen die zich weer even kind voelen, daar kan niets tegenop. Wanneer ze de laatste keer het podium betreden in de iconische Oya Lélé-outfits, gaat het publiek uit zijn dak. Ze zingen, nee, schreeuwen nog een laatste keer hun grootste hits mee.
 

voor altijd

Echt afsluiten doen ze met de woorden: “Niet vergeten hé, ik ben Karen, ik ben Kristel en ik ben Kathleen. Voor altijd jullie K3!” Want dat zijn ze ook. Zijn ze de beste zangeressen? Waarschijnlijk niet. De beste danseressen of actrices? Ook niet. Maar ze gaven ons als kind de kracht om te dromen. En wie durft te dromen, kan die dromen waarmaken. Ze hebben een hele zaal verbonden, twintigduizend totaal verschillende mensen, met andere achtergronden, voorkeuren en ambities. En dát, dat is de kracht van K3.