Wanneer de media berichten over politieke spanningen nemen ze graag het woord ‘splijtzwam’ in de mond, maar in tegenstelling tot de beuken- of oesterzwam is deze variant niet eetbaar. Een splijtzwam is een twistpunt, de oorzaak van verdeeldheid. Soms gaat het om een persoon die voor controverse zorgt, vaker verwijst het naar een omstreden fenomeen of polariserende gebeurtenis.  

De plek bij uitstek om een splijtzwam van dichtbij te spotten: het familiefeest. Iedereen die aan familiebijeenkomsten doet, kent ongetwijfeld het moment waarop het gespreksonderwerp overgaat naar een actuele kwestie. Er komt geleidelijk een discussie op gang en de tafelzitters nemen een positie in. Soms zijn de kampen gelijk verdeeld, soms is het de racistische nonkel tegen de rest. Hoe dan ook, er bevindt zich een splijtzwam in de kamer. 

Vandaag gebruiken we ‘splijtzwam’ alleen nog in zijn figuurlijke betekenis. Oorspronkelijk verwijst het naar een zwam die zich door te splijten vermenigvuldigt. Hierbij slaat ‘zwam’ op een bacterie, niet op een paddenstoel. Wanneer de letterlijke betekenis juist verloren ging en de figuurlijke in gebruik kwam, is niet helemaal duidelijk. De metafoor moet ergens eind negentiende eeuw zijn opgang hebben gemaakt. 

Een variant op de splijtzwam is de twistappel. Ook hier gaat het enkel nog om een metafoor en is de letterlijke betekenis weggevallen. ‘Twistappel’ heeft een oorsprong die iets meer tot de verbeelding spreekt en teruggaat tot de Griekse mythologie. Eris, de godin van de twist, leverde een appel met het opschrift “voor de mooiste” op een bruiloft. Al snel volgde een ruzie over wie aanspraak maakte op dit giftig fruitgeschenk. En zoals wel vaker in het verleden had ook deze appel desastreuze gevolgen: de Trojaanse Oorlog.

Vandaag leven we in een wereld met meer splijtzwammen en twistappels dan ooit; Trump, Rusland, AI en zelfs het Eurovisiesongfestival zijn volgens de media allemaal hedendaagse splijtzwammen. Deze thema’s zorgen meestal voor twee fronten die recht tegenover elkaar staan, met weinig dialoog en nog minder onderhandeling. In onze gepolariseerde samenleving schieten debatten en conflicten als het ware als splijtzwammen uit de grond.    
 

Ik weet niet of ik mijn jaar moet ​
glorifiëren 
Of ik moet zeggen waar de woorden op staan 
Ik weet niet, het zat me te vaak tegen 
Om in extatische roes te gaan
 

Liefde was mooi verlopen maanden 
Mijn bloemen zijn wel wat dood 
Ik zag kleur doorheen de ramen 
En at het bij mijn brood
 

Ik verteerde mijn eten wel 
Mijn buik deed zelden pijn 
Ik ben toch maar van vel 
Ik ben toch maar van schijn
 

Zien, dat ging nog juist 
Mijn wimpers zaten soms in de weg 
In mijn hoofd ben ik naar Spanje verhuisd 
Heb ik mijn hersenen weggelegd 
 

Mijn woning was stabiel 
Toch af en toe een beetje wind 
Fuck, er zit een dier in ’t asiel 
Dat nog steeds geen thuis vindt
 

Ik kan je veel vertellen 
Bijvoorbeeld ik ben graag slachtoffer van mezelf 
Soms wil ik mijn huid ontvellen 
Mijn hart delen door de helft 
 

Glanzend jaar,  
Maar de beker was niet schoon 
Goed verlopen, maar 
Nog even slapen, 
En  
Hopen,  
Dat ik droom

Het verhaal ontvouwt zich in korte, speelse fragmenten die voortdurend van vorm en toon wisselen. Absurdistische scènes lopen over in intieme herinneringen, brieven en dagboekfragmenten, terwijl ogenschijnlijk onbelangrijke voorwerpen uit het verleden houvast bieden in het heden. Wat begint als licht en geestig, krijgt gaandeweg barsten. Achter de humor zit pijn verscholen: van vrouwen die vastlopen in rollen die ze niet zelf hebben gekozen, tot moeders die verdwijnen in het keurslijf van huiselijkheid en dochters die leren waakzaam te zijn om niet “zoals hun moeder” te worden.

Cafmeyer schrijft lichtvoetig over zware dingen en zwaar over lichte dingen. Rebellie toont zich hier in iets onhandigs en onopvallends, zoals een appel die niet netjes geschild raakt en verf die wordt gekozen alsof het een oorlogsverklaring is. Het absurde werkt niet als vlucht, maar als ontregeling. Door het systeem lichtjes te verdraaien, wordt zichtbaar hoe strak en benauwend het eigenlijk is. Tegelijk groeit uit die absurditeit een vorm van solidariteit en sisterhood, een collectief hakken in het zand zetten tegen een wereld die maar blijft aandringen op vooruitgang.
 

Wat Cafmeyer scherp blootlegt, is hoe individuele keuzes nooit losstaan van een groter geheel. Bevrijding is hier geen eenduidige overwinning, maar een beweging die gevolgen heeft voor anderen: tussen moeders en dochters, zussen en generaties vrouwen. Daarmee weigert de roman het comfort van een klassiek emancipatieverhaal. In plaats daarvan stelt Cafmeyer lastige vragen over verantwoordelijkheid, onderlinge afhankelijkheid en over de grenzen van persoonlijke vrijheid binnen een systeem dat zichzelf hardnekkig blijft herhalen. 

Hoewel alles in dit boek uit elkaar lijkt te vallen, voelt het geheel opvallend samenhangend. De openingsscène, waarin het gezin collectief implodeert, blijkt achteraf niet alleen een vooruitblik maar ook de sleutel tot het geheel. Cafmeyer slaagt erin om chaos te structureren zonder haar te temmen. Het resultaat is een debuut dat ontspoort en toch precies weet waar het naartoe wil – een boek dat aan het lachen maakt en ongemakkelijk stemt, dat weigert makkelijke antwoorden te geven, en dat nog lang blijft hangen nadat de laatste pagina is omgeslagen. 
 

In Palestijnse dorpen toonden vele generaties vrouwen hun identiteit door middel van borduurwerk. Embroidering Palestine zet die traditie in de kijker. Palestijns borduren, ook wel bekend als het Arabische tatriz, is gebaseerd op kruissteektechnieken. Tatriz is afgeleid van het Arabische woord tarza, dat ook kruissteek betekent. Sinds 2021 heeft het een plekje op de UNESCO-lijst van Immaterieel Cultureel Erfgoed. Tatriz is dus veel meer dan louter een borduurwerk met esthetische waarde.

Vroeger was tatriz vooral een ambacht en een teken van identiteit: elke streek had eigen technieken, motieven en stoffen, waardoor je aan een jurk kon afleiden waar de draagster vandaan kwam. Het fungeerde als een taal die zorgvuldig doorgegeven werd van moeder op dochter. De patronen vertelden niet enkel een verhaal van afkomst en familie, maar weerspiegelden ook het dagelijkse leven in de landelijke streken. Veel patronen van tatriz zijn dan ook geïnspireerd op de natuur: ze verbeelden wilde bloemen, vogels of het platteland. Op sommige thobes, Arabische jurken en gewaden, schittert de bloem van de vogelmelkplant op de borstpanelen: een klein, verfijnd motief dat generaties vrouwen verbindt met hun land. Zo schittert ook de sinaasappel uit Jaffa op een van de kledingstukken in de tentoonstelling. Ooit was de sinaasappel een trots exportproduct, maar vandaag is het een geladen symbool. Die omslag kwam na de Nakba, de massale verdrijving van Palestijnen tijdens de Arabisch-Israëlische Oorlog van 1948. Vanaf dat moment kreeg de sinaasappel, maar ook tatriz zelf, een nieuwe politieke lading.

Tatriz is voor de drager een tastbaar bewijs van Palestijnse cultuur en identiteit. Vandaag staat het symbool voor verzet en solidariteit. Ook de keffiyeh, oorspronkelijk een hoofddeksel dat als bescherming diende tegen bepaalde weersomstandigheden, groeide uit tot een teken van samenhorigheid en solidariteit. Hij duikt nu vooral op om de Palestijnse cultuur te vieren en solidariteit te tonen met Gaza.

De tentoonstelling toont dat de traditie geen afgesloten hoofdstuk is, maar blijft voortleven door moderne modeontwerpers en nieuwe generaties die het erfgoed een hedendaagse vorm geven. Je wandelt er langs traditionele gewaden, sieraden zoals zilveren juwelen en amuletten, en andere accessoires, maar ook langs recentere creaties die tonen hoe ontwerpers blijven voortbouwen op die eeuwenoude taal. Als bezoeker krijg je een helder beeld van hoe tatriz zich doorheen de jaren heeft ontwikkeld. Palestijns borduurwerk kreeg misschien een nieuwe betekenis, maar verloor zijn oorsprong nooit.

Wie de verfijning van de patronen en de verhalen die ze dragen in detail wil ervaren, moet zeker Embroidering Palestine zelf bezoeken. dwars raadt de tentoonstelling zeker aan! 

De Einsteintelescoop een telescoop noemen, is eigenlijk een beetje een misnomer. Het woord stamt namelijk af van de Griekse termen tèle, wat ‘ver’ betekent, en skopéin, wat ‘zien’ wil zeggen. Zo bestaan alle telescopen die ooit gemaakt zijn uit grote koepels en spiegels die naar het heelal gericht zijn om te kijken naar licht dat afkomstig is van de verste uithoeken van het universum. De Einsteintelescoop daarentegen zal helemaal geen licht onderzoeken en wordt bovendien ook 350 meter onder de grond gebouwd. Hoe zit dat? Om dat te verklaren, kijk je best naar het andere deel van de naam. Albert Einstein toonde ruim honderd jaar geleden met zijn algemene relativiteitstheorie aan dat zwaartekracht geen onzichtbare kracht is die aan voorwerpen trekt en onze voetjes op de grond houdt, maar dat het een vervorming is van ruimte en tijd. Zware objecten zoals sterren en zwarte gaten maken als het ware kuilen in wat men dan de ruimtetijd noemt. Wanneer zulke exotisch zware objecten bewegen of botsen, ontstaan er rimpelingen in die ruimtetijd. Die rimpelingen noemen we zwaartekrachtsgolven. Einstein voorspelde het bestaan van die zwaartekrachtsgolven al in 1916, maar hij dacht zelf dat ze waarschijnlijk nooit gemeten konden worden. Toch lukte dat in 2015 voor het eerst, toen wetenschappers zwaartekrachtsgolven detecteerden afkomstig van twee samensmeltende zwarte gaten.

De Einsteintelescoop is ontworpen om die zwaartekrachtsgolven veel nauwkeuriger te meten dan ooit tevoren. En de precisie die daarvoor nodig is, is onvoorstelbaar. Zelfs golven die beuken op de kust van Florida kunnen hier in Europa een meting verstoren. Daarom wordt de telescoop diep onder de grond gebouwd om al die trillingen uit te sluiten. Zo kunnen fysici niet kijken, maar letterlijk luisteren naar het universum en op die manier nieuwe inzichten krijgen in zwaartekracht, donkere materie en donkere energie. “We noemen het eigenlijk beter de Einsteintelefoon, maar die naam slaat minder aan”, lachte hoogleraar Fysica Nick Van Remortel op een van de toespraken van de ET Roadshow.
 

samenwerking tussen België, Nederland en Duitsland

Ook maatschappelijk staat er veel op het spel. Eind 2027 wordt beslist waar de Einsteintelescoop zal worden gebouwd. Naast een Italiaanse en Duitse kandidatuur ligt ook de Euregio Maas-Rijn op tafel, het grensgebied tussen België, Nederland en Duitsland. In dat laatste scenario zou de telescoop volledig op – of beter gezegd onder – Belgisch grondgebied komen te liggen. De Vlaamse en Waalse regering hebben hier samen al 700 miljoen euro voor voorzien. Het Nederlandse Nationaal Groeifonds reserveerde ook al 870 miljoen euro voor de ondergrondse infrastructuur. Ook Duitsland gaf aan substantieel te willen bijdragen aan de bouw. De financiële en politieke steun benadrukken het strategische belang van het project voor innovatie, werkgelegenheid en technologische ontwikkeling in de regio. Volgens minister-president Matthias Diependaele is met de Vlaamse bijdrage erbij al meer dan de helft van het budget verzekerd en staat de Euregio-kandidatuur bijzonder sterk. Eens een geschikte locatie gevonden is, zal het zeker nog tien jaar duren voordat de telescoop effectief wordt gebouwd. 
 

de Einsteintelescoop on the road

 Met de ET Roadshow toont het Fonds Wetenschappelijk Onderzoek (FWO), de Vlaamse partner van de Einsteintelescoop, dat het volledig achter het project staat en hoopt de Vlamingen kennis te laten maken met de wereld van zwaartekrachtgolven, algemene relativiteit en de Einsteintelescoop. De ET Roadshow biedt een interactieve expo vol wetenschap en animo, met VR-ervaringen, lezingen, debatten en activiteiten voor iedereen. Naast de traditionele posters waar het huidige wetenschappelijke onderzoek wordt voorgesteld, kan je ook je eigen mini-Einsteintelescoop bouwen of kijken hoe je er zou uitzien als je achter een zwart gat zou staan. Heb je je ook al afgevraagd hoe die telescoop er dan onder de grond zou uitzien? Met een virtualrealitysimulatie kan je zelf door de Einsteintelescoop wandelen en van dichtbij zien hoe ze de theorieën van Einstein op de proef zullen stellen. De expo wordt volledig bemand door gemotiveerde studenten. Zij ontvangen bezoekers enthousiast en met kennis van zaken en geven een rondleiding langs de verschillende onderdelen van de tentoonstelling. Ook bij middelbare scholieren viel de ET Roadshow tijdens de jaarlijkse Campusclub begin januari sterk in de smaak en heerste er veel interesse in het verhaal achter de Einsteintelescoop.

Wie na het lezen van dit artikel zelf een kijkje wil gaan nemen bij de ET Roadshow is in Antwerpen jammer genoeg te laat. Eind vorige maand trok de expo verder naar UGent en later in maart worden ook KU Leuven Campus Kulak in Kortrijk en KU Leuven in haar thuisstad aangedaan. De rondreis eindigt in april en mei bij de VUB. Elke locatie biedt een eigen programma, maar bruisend enthousiasme en interessante fysica zijn gegarandeerd. Meer informatie en het volledige programma van de ET Roadshow is te vinden op etroadshow.be. 

de man met een jungle in zijn woonkamer

Het was mijn allereerste dag op de ambulance. Het was al een lange dag geweest toen we werden gebeld. Een man vroeg ons om hem naar het Medisch Centrum voor Dieren (MCD) in Amsterdam te brengen. Zijn kat moest daar euthanasie krijgen, maar voordat we daarheen konden, moesten we de kat nog even vangen. Daar gingen bij mij de alarmbellen al af: hoe bedoel je, vangen? Wanneer we toekwamen stond de man ons al op te wachten. 

Hij nam ons mee naar zijn woonkamer, waar we even moesten slikken: de volledige woonkamer was volgebouwd met terrariums met daarin een verscheidenheid aan reptielen en amfibieën. Van de grond tot het plafond. De man vertelde ons dat zijn kat al sinds de geboorte heel angstig was en dat ze eronder leed. Ze zat nu weggedoken achter een terrarium bij de verwarming. Mijn collega probeerde haar van haar verstopplek weg te jagen, terwijl ik klaarzat met de kooi. Na een dik halfuur proberen lukte het ons. De kat zat angstig in de kooi om zich heen te kijken, terwijl wij even terug op adem moesten komen. De dierenarts bevestigde dat dit leven te zwaar was voor haar. Uiteindelijk kreeg ze de rust die ze nodig had. Dit soort situaties zijn moeilijk; het is treurig dat een dier op deze manier aan zijn einde moet komen. Tegelijkertijd is een leven vol angst ontzettend zwaar voor elk levend wezen. Een dier verlossen uit zijn lijden is soms ook hulp bieden, ook al voelt het niet zo.
 

de kat die al maanden op stap was

Op een zonnige zaterdagochtend werden we gebeld door een garagehouder. Er liep al ruim een week een kat bij hem over het terrein en hij had geen idee van wie die zou zijn. Met onze chipchecker in de hand reden we ernaartoe. Het is altijd een gevoel van opluchting als de chipchecker een geluidje maakt; dat betekent dat de kat waarschijnlijk een eigenaar heeft. Dat was inderdaad het geval en gelukkig stond er een telefoonnummer bij het chipnummer. De man die de telefoon opnam, bevestigde dat hij zijn kat kwijt was. De naam die hij noemde, kwam gelukkig overeen met de naam die bij het chipnummer geregistreerd stond en ik vertelde hem dat we haar hadden gevonden. Hij geloofde zijn oren niet. “Nee, echt?” vroeg hij. “Ze is al maanden weg!” Ik vind het altijd ontroerend wanneer mensen duidelijk heel erg gelukkig zijn dat hun huisdier weer terecht is. “U kunt haar komen halen!” vertelde ik hem. Toen ik hem het adres vertelde, was hij even stil. “Huh, maar dat is hier om de hoek?” Even was ik ook stil; wat zegt hij daar? En ja hoor, een kwartiertje later kwam er een auto aangereden. Deze kat had een halfjaar rondgezworven op minder dan een kilometer van haar huis. Thuis was al die tijd maar één straat verderop. 
 

de kat op de parkeerplaats

We kregen een belletje van de alarmcentrale; een man dacht een zieke kat te hebben gevonden. Een vaag verhaal, maar we gingen eens kijken. We reden een nieuwbouwwijk binnen en belden aan bij het adres in kwestie. De man had in zijn tuin een reismandje staan met een kat erin en vertelde ons dat hij de kat zo had gevonden. Gewoon, in een reismandje, midden op zijn parkeerplaats. Mijn collega en ik keken elkaar even aan: meent hij dit? Ik boog me voorover om het beestje eens te bekijken en tot mijn grote verbazing keek ik naar een Scottish Fold – een ontzettend dure kat die bekendstaat om zijn problemen met het kraakbeen. Deze katten krijgen vaak artrose, wat duur is om te onderhouden. Een beetje beduusd stonden we na te denken over wat we hier nu mee moesten doen. Een kat achterlaten is namelijk strafbaar en valt onder dierenmishandeling. 

Gelukkig vertelde de man ons dat hij zelf de politie al had ingeschakeld en dat die hem had doorverwezen naar ons. We namen het beestje mee naar het asiel, terwijl hij klagelijk miauwde. Het hele tafereel was triestig; iedereen in het asiel was ervan aangedaan. Een geluk bij een ongeluk, want hij is nu wel een stap dichter bij een thuis waar hij de liefde zal krijgen die hij verdient.
 

de duif van over de Noordzee

Op een druilerige dag waren we op weg naar mensen die een duif in hun tuin hadden. Ze waren bezorgd dat ze ziek was omdat ze niet meer wegvloog. Ze hielden haar al een aantal dagen in de gaten en gaven haar te eten, maar ze was nog steeds niet van de grond gekomen. We liepen de achtertuin in en zagen haar zitten. Ze was een beetje bruin van kleur en dartelde inderdaad wat door de tuin. Ze was rustig en leek niet bang voor mensen. Mijn collega pakte haar op en voelde direct dat ze ondervoed was. Daardoor waren haar borstspieren gekrompen, die ze nodig heeft om te kunnen vliegen. De duif had wel een ring om, wat ons toonde dat ze iemands huisdier was. 

Ik bekeek haar ringnummer en zag tot mijn grote verbazing dat ze uit Groot-Brittannië kwam. Ze was dus over de Noordzee gevlogen. Omdat ze zo ondervoed was, namen we haar mee en zetten we haar in een hokje met veel eten en water. Ze begon meteen te eten. Op haar ring stond ook een telefoonnummer, dus we belden de man op. Een norse Brit met een zwaar accent vertelde mij dat, als we haar wat rust en eten gaven, ze zelf de weg naar huis wel weer zou vinden. En inderdaad, nadat ze een aantal dagen goed had gegeten steeg ze op. Ze vloog een paar rondjes en koos toen vastberaden de richting naar huis. Het was een ontzettend bijzondere gebeurtenis; ze wist precies waar ze heen moest.

Zoals je ziet maak je op de dierenambulance van alles mee. Wie weet welke bijzondere verhalen ik jullie in de toekomst nog kan vertellen. 

Met Poolse, Tataarse, Russische en Oekraïense roots en een jeugd in Kazachstan ervaart Anna Khina na haar verhuis naar België een gevoel van vervreemding. "Vanaf het moment dat je een land verlaat, ben je nooit meer dezelfde persoon. Mensen daar zien je niet meer hetzelfde", beschrijft Anna Khina. In België wilde ze niets meer te maken hebben met haar roots. Dat gevoel werd versterkt door de juridische onzekerheid waarmee ze hier te maken kreeg, “een constante strijd om jezelf te bewijzen aan een land dat je steeds probeert weg te sturen”. Anna Khina vertaalt die spanning naar een beeld van de bergen van Almaty die haar altijd volgen en beschermen. Ze lijken een primitieve en ware menselijke essentie te hebben, maar hun grootsheid voelt soms ook dreigend.

Toen Anna Khina's familie naar België verhuisde, mocht ze geen Russisch meer spreken uit angst dat hun verblijfsstatus zou uitlekken. Daardoor ontwikkelde ze een tijdlang selectief mutisme, een angststoornis waarbij iemand in specifieke sociale situaties het vermogen om te spreken verliest. Ze spreekt haar moedertaal daarom niet vloeiend, iets waar ze nu aan werkt. Maar een verleden gehuld in stilte kwam tot leven in woorden wanneer Anna Khina teksten begon te schrijven over haar jeugdliefdes en ghostwriter werd voor rapnummers van een crush. “Ik heb er altijd van gedroomd om singer-songwriter te worden, maar ik wou zelf niet optreden omdat ik mijn stem niet mooi vond.” Anna Khina bleef schrijven en ontdekte zo workshops. Daar bouwde ze de zelfverzekerdheid op om mee te doen aan rapcompetities: “Het was geweldig om de jury te horen zeggen dat mijn teksten op het podium thuishoren.” Anna Khina had nu een nieuw doel: groeien, misschien wel zo hoog als de bergen van Almaty.

We vroegen haar waarom ze voor Nederlands had gekozen voor deze ep die zo rijk aan roots is. "Waarom Nederlands? Ik ben verliefd geworden op het Nederlands. Ik weet niet waarom, maar ik vind Nederlands prachtig.” Ze vervolgt: “Hoewel de keuze om in het Nederlands op te treden het bereik zou kunnen beperken, moeten deze verhalen over gemengde identiteit en de strijd rond immigratie hier verteld worden.” Daarnaast merkte ze in haar artistiek proces ook op dat de Nederlandse muziek- en rapwereld een tekort heeft aan vrouwen. Haar doel is om daar verandering in te brengen; ze wil een netwerk creëren waar meer vrouwen hun verhalen kunnen vertellen, authentiek kunnen zijn en met elkaar in contact kunnen komen. “Waar zijn de sterke vrouwen die in het Nederlands rappen? Die in het Nederlands schreeuwen? Die in het Nederlands zingen? Die Nederlands spreken?”

Professor Timmermans was de eerste in zijn familie die hogere studies volgde. “Ik had een bijzonder inspirerende leerkracht biologie”, vertelt hij. “Hij heeft mij, en heel wat klasgenoten, richting de biologie geduwd.” Timmermans startte dierkunde aan het toenmalige Limburgs Universitair Centrum in Diepenbeek, nu Universiteit Hasselt. Voor zijn licentiaatsjaren verhuisde hij naar Campus Drie Eiken, wat toen nog de aparte Universitaire Instelling Antwerpen (UIA) was.

“In je laatste jaar kies je een licentiaatsthesis, de huidige masterproef, op basis van je interesses. Zowel de fysiologie (functies van levende organismen, n.v.d.r.) als de histologie (structuur van biologische weefsels, n.v.d.r.) fascineerden me”, vertelt Timmermans. “Ik koos uiteindelijk voor een histologische studie van de longen van de roodwangschildpad in de Leerstoel voor Histologie en Microscopische Anatomie, onder leiding van professoren De Groodt-Lasseel en Scheuermann. Zij boden me een assistentenplaats aan en zo startte in oktober 1981 mijn academische carrière aan het toenmalige RUCA, naast UIA en UFSIA de derde Antwerpse universitaire instelling.”
 

het varken staat het dichtst bij de mens

Timmermans’ traject werd kort onderbroken door de verplichte legerdienst. Na die periode kwam professor Werner Stach uit de toenmalige DDR tijdelijk in het labo werken. Dat vormde het begin van een onderzoekslijn rond de microscopische bouw van het enterische zenuwstelsel, de bezenuwing van de darmwand, die de rode draad doorheen Timmermans’ verdere academische carrière zou worden.

“Binnen die onderzoekslijn werd eerst, zoals internationaal gebruikelijk was, met de cavia gewerkt als onderzoeksobject. Omwille van de sterkere gelijkenissen met de humane situatie schakelde de groep, samen met een labo uit Minnesota, over op een varkensmodel”, vertelt Timmermans. “Die strategische keuze zette ons onderzoek internationaal op de kaart.”
 

vrijheid boven zekerheid

Na zijn doctoraat in 1987 volgden voor professor Timmermans de klassieke stappen op de academische ladder, die toen volop in hertekening was. Tegelijk kreeg hij een aanbod uit de farmaceutische sector, waar men iemand zocht die de brug kon vormen tussen informatici en biologen/biomedici.

“In die tijd werkten we nog met ponskaarten en computers die een halve ruimte vulden; ook een interne opslagcapaciteit van 40 megabyte was de realiteit. Onvergelijkbaar met wat vandaag beschikbaar is.” Omdat hij in beide domeinen ervaring had, bleek Timmermans de ideale kandidaat.

Toch koos de professor voor de universiteit: “De academische vrijheid gaf de doorslag. In de private sector kan men een onderzoekslijn van de ene dag op de andere stopzetten. In de academische wereld heb je meer ruimte om te blijven gaan voor het onderzoek waarin je gelooft.”
 

ons tweede brein

Het meest gepassioneerd praat de professor over zijn voornaamste onderzoekslijn, het enterische zenuwstelsel: “Het wordt weleens onze little brain genoemd”, zegt hij. “Er zitten minstens evenveel zenuwcellen in ons maag-darmkanaal als in ons ruggenmerg.”

Zijn onderzoeksgroep focuste zich de laatste jaren op de brain-gut axis: de bidirectionele communicatie tussen hersenen en het maag-darmkanaal, waarbij ook het immuunsysteem en het microbioom betrokken zijn. “Recente studies suggereren dat de oorsprong van Parkinson en Alzheimer mogelijk te wijten zijn aan dysfuncties in het maag-darmstelsel.”
 

van wetenschap naar leiderschap

Naast zijn onderzoek en onderwijs draagt de professor ook een belangrijk deel van de recente universiteitsgeschiedenis mee. Acht jaar lang was Timmermans voorzitter van de Onderzoeksraad, een functie die nu bij vicerector Onderzoek en Impact Maarten Weyn ligt. Dat was een periode waarin hij nauw samenwerkte met toenmalig rector Alain Verschoren. “Door het voeren van een streng, maar rechtlijnig beleid hebben we de universiteit financieel weer gezond gemaakt en onderzoeksgewijs sterker gepositioneerd binnen Vlaanderen en Europa. Daar kijk ik met trots op terug.”
 

geen afscheid, maar een overgang

Emeritaat is de academische term voor pensioen, met het verschil dat je op afroep actief kan blijven. Professor Timmermans zetelt nog in internationale evaluatiepanels en begeleidt nog vijf doctoraatsstudenten.

Tegelijk blijft lesgeven hem passioneren. Ook na zijn emeritaat blijft hij nog enkele cursussen verzorgen, tot het academiejaar 2027-2028. “Veel jonge onderzoekers specialiseren zich sterk in één domein, waardoor het bredere overzicht verloren dreigt te gaan. Terwijl basisvakken net alle orgaanstelsels omvatten.” Die brede kennis wil hij nog enkele jaren doorgeven, totdat zijn laatste doctoraatsstudenten succesvol zijn afgestudeerd. “Daarna is het aan de jonge generatie. Dat is hoe het hoort.”

Zijn leuze? "Onderzoek is nooit individueel. Ik heb tientallen doctoraatsstudenten en postdocs begeleid. Dat zij nu wereldwijd carrière maken, is misschien wel het mooiste resultaat van al die jaren.”

De prijzen in komida zijn flink gestegen. Waarom? 
Door stijgende uitgaven en de toenemende nood aan psychologische en sociale ondersteuning liggen de kosten hoger dan het budget dat we van de overheid krijgen voor de studentenvoorzieningen. In 2024, maar ook in 2025, sloten we af met meer dan 1 miljoen euro subsidie voor komida alleen. Samen met alle werkvelden binnen de studentenvoorzieningen zoeken we naar passende oplossingen en aanpassingen om onze werking te optimaliseren binnen het beschikbare budget. Zo zal komida haar prijzen aanpassen en stelselmatig laten stijgen naar een marktconforme prijs, zonder in te boeten op kwaliteit of aanbod, maar ook door meer in te zetten op de ontmoetingsplekken om studenten samen te brengen.

Zijn subsidies nog nodig als komida meer winst gaat maken? Wordt komida dan niet langer verlieslatend en stopt de subsidiëring volledig? 
De subsidie zal niet geschrapt worden, maar met hulp van benchmarking en overleg met studenten zoeken we wel naar het juiste evenwicht voor de prijzen en onze begroting. Uit het overleg met de studenten blijkt dat ze maximaal 10 euro per dag willen betalen, dat er meer broodjes, snacks en streetfood dan warme maaltijden gekocht worden en dat we zeker moeten inzetten op de komidatoelage voor wie het nodig heeft.

Wat is de komidatoelage?  
Voor studenten die een sociale toelage krijgen, wordt een bepaald budget voorzien. Op die manier kunnen ze samen met hun medestudenten gaan eten in komida, waardoor ze echt student kunnen zijn. De komidatoelage wordt geregeld via de sociale dienst en wordt in functie van de noden van de student bepaald. Momenteel wordt het heel actief gebruikt.

U zegt: “Een maximaal budget van 10 euro in overleg met studenten.”  
Klopt. We zijn eerst in overleg in overleg gegaan met de Studentenraad. Voor de Stuvoraad (adviesraad rond studentenvoorzieningen met daarin studenten en personeel, n.v.d.r.) hebben we een delegatie studenten gevraagd om hun mening te delen over de prijzen. Daarna zijn we gaan toetsen bij onze klanten. We vroegen hen wat hun budget is en wat ze maximaal willen uitgeven. Op basis van de resultaten hebben we besloten om de prijzen niet meteen op te trekken naar een marktconforme prijs. We willen eerst kijken naar de impact van deze stap: welke studenten kunnen we verder helpen en welke niet?  
Ondertussen staan we wel meer dan een miljoen in het rood. We hadden voorzien om 500.000 euro aan subsidies uit te geven, maar we kunnen dat niet blijven doen. De pot is niet groot genoeg.

Bij KU Leuven kunnen studenten voor slechts 5,85 euro een spaghetti krijgen. Hoe komt het dat we bij komida bijna dubbel zo veel moeten betalen?  
KU Leuven pakt het anders aan. Ze hebben andere visies en andere doelen op het vlak van studentenvoorzieningen. Om een concreet voorbeeld te geven: in Leuven hebben ze enorm veel koten, maar wij hebben geen koten en veel studenten die pendelen. Studenten van andere universiteiten hebben andere noden. 
In Leuven subsidiëren ze, op vraag van de studenten, vooral warme maaltijden. Bij ons spreiden we de subsidies over het ganse aanbod van maaltijden zodat alle maaltijden minder duur zijn. Vroeger waren onze prijzen voor broodjes en drankjes marktconform en werden enkel de warme maaltijden gesubsidieerd.

Zijn jullie niet bang voor een vicieuze cirkel waarbij nog meer mensen boterhammen van thuis meenemen?  
Sinds corona nemen steeds meer mensen boterhammen van thuis mee. Dat is een gedragswijziging, niet enkel een financiële verandering. Die omzet hebben we dus sowieso niet. Maar inderdaad, als de prijzen stijgen, wordt het voor een aantal mensen onbetaalbaar. Uit overleg met studenten blijkt ook dat ze niet elke dag in komida komen eten, maar dat ze het zien als aanvulling. Studenten komen nu met een bepaalde verwachting en een bepaald budget naar komida. Ook dat is een gedragswijziging. Vroeger ging iedereen die naar de campus kwam automatisch eten in komida. Dat gebeurt nu niet meer omdat er zo veel andere mogelijkheden in de buurt zijn.

Onze rector Herwig Leirs nodigde tijdens zijn verkiezings­campagne alle studenten uit om samen met hem “onze middagboterhammen” te eten in komida. Waarom mag er in Gebouw P ‘s middags geen eigen brood meer gegeten worden? 
De komida’s zijn inderdaad plekken waar je met z’n allen kan samenkomen om je boterhammen te eten. Zo merken we dat vijf jaar geleden 1 op 10 studenten zijn boterhammen meebracht, nu is dat tot 7 op 10. Die cijfers benadrukken het nut van onze ontmoetingsplaatsen en we zijn blij dat we dagelijks zo’n 5.000 studenten over de vloer krijgen. Dat is goed voor onze verkoop.

Helaas kunnen niet alle ruimtes zo flexibel worden ingezet. Zo is er in Gebouw P, naast Gebouw G met 800 zitplaatsen, een nieuwe aanpak. Daar zetten we vooral in op meer zitplaatsen en op de vragen van de studenten: een ander aanbod, meer openingsuren, een leukere setting, geen lange rijen aan de kassa, een café-functie … Daarvoor zijn we op zoek gegaan naar externe partners: Bavet en Café Unief (vroeger Oats Day Long). Dat zijn commerciële horecazaken waarvoor we de nodige rentabiliteit moeten kunnen garanderen. Het zit namelijk zo dat de prijzen voor onze studenten veel goedkoper zijn dan in andere vestigingen. Bij een reguliere Bavet betaal je gemakkelijk 18 euro per pasta, bij ons 10,50 euro.

Bavet heeft een jaarlijks opzegbaar contract. Maakt u zich zorgen dat ze weggaan? 
Het is flexibel in twee richtingen. We maken ons geen zorgen dat ze weggaan. We hebben ervoor gezorgd dat het voor hen en voor ons geen wurgcontract is. Op die manier kan het bedrijf groeien en zo veel mogelijk betekenen voor studenten. Voor hen is dit ook een nieuw terrein. We zijn begonnen met de spaghetti goedkoop te maken en kijken verder naar wat we nog kunnen doen.

Is er een indicatie waar we naartoe evolueren en op welke termijn? Broodjes in de buurt kosten 5 euro, in komida is dat nu 4,60 euro. 
Een eerste vraag is of we een gelijktrekking doen met het personeel. Gaan we altijd zeggen dat studenten minder betalen dan personeel? Dat is bijvoorbeeld een vraagstuk dat we moeten oplossen. Maar we moesten al een eerste stap zetten, want we kunnen niet herhalen wat we vorig jaar gedaan hebben. Dat gaat gewoon niet.

En wat vindt u: moeten studenten meer of minder betalen? 
Als ik mijn hart volg, dan zou ik de prijzen nooit doen stijgen. Maar we moeten keuzes maken. We helpen heel veel studenten die niet genoeg geld hebben om het inschrijvingsgeld te betalen, of studenten die psychische hulp nodig hebben. Het is spijtig dat we ons daardoor niet kunnen focussen op de algemene student en enkel op de student die meer mentale en financiële noden heeft. Hoe moeten we dat evenwicht invullen? We mogen die stap dus niet in één keer zetten, maar we moeten ons hele departement en heel onze werking in vraag stellen.

Momenteel betaalt personeel de marktconforme prijs, omdat subsidies naar studenten gaan. Naar een marktconforme prijs gaan betekent dus dat de personeelsprijs en de studentenprijs gelijk zijn. We streven naar een lage prijs voor studenten en we hopen dat met subsidies te kunnen financieren. We kunnen momenteel nog niet zeggen hoe groot het prijsverschil zal zijn. 

Op de websites van andere universiteiten zijn steeds het dagmenu en de prijs per gerecht te lezen. Op het Studentenoverlegcomité is de ontbrekende communicatie over de prijs al eens aangehaald. Waarom wordt er vooralsnog voor gekozen de prijzen niet openbaar (of voor studenten toegankelijk) te maken? Studenten die krap bij kas zitten, weten graag op voorhand wat iets kost. 
Dat is zeker opgenomen en zit in de pijplijn. Het zijn ICT-aanpassingen die we samen met de aanpassingen van de nieuwe kassa’s operationaliseren. Je mag die zeker verwachten.
 
‘De pijplijn’ is een breed begrip. 
Binnen nu en twee maanden staan de prijzen online. 

Alles wordt duurder, overal wordt bezuinigd en ook onze eigen komida moet eraan geloven. Waar eerst nog ruimte was voor subsidie en enigszins betaalbare broodjes, evolueren we nu naar een marktconforme prijs. KU Leuven blijft goedkoper. De boterhameter mag tijdens de middag niet meer in Gebouw P. En Bavet blijft, toch wel – hoera. Godszegen, geen 18 euro, maar 10,50 euro voor spaghetti. De digitale prijslijst komt binnenkort uit de pijplijn.

Ook de Studentenraad heeft op de ontwikkelingen gereageerd: “De Stuvoraad noch de Studentenraad in het algemeen werden betrokken bij de prijsstijging”, zegt Coördinator Sociale Zaken Blomme Van Hul. “Er zijn wel een aantal gesprekken geweest over de prijzen, maar die waren niet duurzaam of productief te noemen. Over de uiteindelijke beslissing werden we niet geïnformeerd. Dat vinden wij natuurlijk zeer jammer. Net als alle andere studenten moesten we de stijging aan den lijve ondervinden aan de kassa van komida.”
 

GEZOCHT: KOMIDAVANDALIST(EN)

Een onaangename verrassing voor komida op de Stadscampus. Tijdens de examenperiode zijn er van de dertiende verdieping van het aangrenzende Xiorgebouw meerdere stoelen op het dak gegooid, met veel schade tot gevolg. Kan het gekker? Jazeker! Twee dagen later was het opnieuw raak: er vlogen voor een tweede keer stoelen over de reling van Xiors dakterras.

“Een zuivere vorm van vandalisme.” Zo noemt Lieven Willems, departementshoofd van Infrastructuur, het. Het is nog niet geweten wie de schuldige is. “De stoelen kunnen niet zomaar vanzelf over de glazen wand springen. Iemand moet ze daar over gegooid hebben.” UAntwerpen heeft intussen een klacht ingediend tegen de (nog) onbekende daders. Ben je of ken je iemand die stoelen naar beneden heeft gegooid? Mail je tips naar infrastructuur@uantwerpen.be.

Om meer te weten te komen over hoe de vereniging en de simulatie in hun werk gaan, sprak dwars met Fauve Vermeersch. Fauve is studente in de master Internationale Betrekkingen en Diplomatie en is dit academiejaar president van AntwerpMUN. “We zijn een professionele studentenvereniging die simulaties, workshops, lezingen, netwerkevenementen en institutionele reizen organiseert. Ons voornaamste doel is om een brug te vormen tussen studenten en professionals door studenten een inkijk te geven in het professionele leven. We geven ook een inkijk in andere mogelijkheden, zoals stages”, legt Fauve uit. “Voor de simulatie kruipen we in de rol van delegaties in de VN-Veiligheidsraad en VN-Mensenrechtenraad. Hier leren de deelnemers wat diplomatie werkelijk is, hoe ze de positie van een land bepalen en ook onderhandelen met andere landen om zo tot een draft resolution te komen. We hebben partnerschappen met MUN Brussels, GentMUN en KULMUN. We krijgen ook aanvragen tot samenwerking en proberen vaak mee te doen aan andere MUN’s om die andere studentenverenigingen te steunen.”

Voor de simulatie moeten deelnemers position papers opstellen, waarmee ze hun positie tijdens onderhandelingen vastleggen. Aan het begin van de onderhandeling introduceert elke delegatie zich, de zogenaamde roll call. Nadien beginnen de landen hun standpunten te vertellen in de speaker’s list. Vervolgens is er de mogelijkheid om moties in te dienen. Daar kunnen moties tot debatten of caucuses worden ingediend. Er zijn twee soorten caucuses: moderated en unmoderated. Bij het eerste krijgt elke delegatie een bepaalde tijd om haar mening te uiten over het onderwerp, bij het tweede komen alle delegaties bijeen om met elkaar in gesprek te gaan. De onderhandelingen worden afgewisseld met de speaker’s list en de moties. De delegaties moeten working papers opstellen waarin initiatieven voor een verdrag worden opgenomen. Die papers moeten genoeg handtekeningen hebben om tot een ontwerpresolutie of draft resolution te komen. De delegaties doen dan eerst amendementen over bepaalde regels van zo’n ontwerpresolutie en stemmen daarover. Daarna volgt er een stemming per regel en uiteindelijk komt er een stemming over de ontwerpresolutie in haar geheel. Pas bij een meerderheid van de stemmen kan er een resolutie komen, maar de permanente leden beschikken over vetorecht.
 

samenwerken is de sleutel tot succes

In deze tijden is het belangrijk dat de VN-Veiligheidsraad samenkomt. De spanningen in het Midden-Oosten lopen al jaren op. Dat heeft vooral te maken met Iran en kernwapens. In 2016 werd het Joint Comprehensive Plan of Action ondertekend, waarbij Iran alleen uranium mocht ontginnen voor burgerlijke doeleinden bij de ontwikkeling van kernenergie. Ook werd er een limiet bepaald voor de ontginning. De Verenigde Staten trokken zich echter in 2018 terug uit het verdrag vanwege de slechte regeling voor de nucleaire activiteiten van Iran. Nadien ging Iran uranium ontginnen boven de limiet, wat zorgde voor spanningen in de regio. In juni 2025 voerde Israël militaire aanvallen uit op de infrastructuur van Iran om zo de mogelijke ontwikkeling van kernwapens te voorkomen.

De (studenten)delegaties van de VN-Veiligheidsraad komen donderdagochtend op 19 februari aan in het Hof van Liere.  De delegaties bestaan uit de vijf permanente leden – het Verenigd Koninkrijk, de Verenigde Staten, de Russische Federatie, China en Frankrijk – en tien niet-permanente leden. De onderhandelingen gaan van start met de roll call. Iedere delegatie uit daarin duidelijk haar zorgen over de situatie in het Midden-Oosten. 

Vanaf dag één is er een duidelijke samenwerking onder de delegaties. De landen zoeken naar voorstellen om stabiliteit na te streven. De delegatie van Zwitserland komt met een nieuw initiatief tijdens de onderhandelingen: het Fissile Material Cutoff Treaty. Dat verdrag is nog in de maak en het land moet het voorstel nog doorvoeren. Volgens Zwitserland moet het geen vervanging van het Joint Comprehensive Plan of Action worden. Het land beoogt met het voorstel een beperking van materiaal voor de ontwikkeling van kernwapens en transparantie. Rusland maakt ook duidelijk dat er een versterking moet komen binnen het Internationale Atoomenergieagentschap (IAEA). De productiviteit zit er hoog in. Ik heb het gevoel dat de onderhandelingen vlot gaan verlopen.

Naast productieve gesprekken zijn er ook wat spanningen onder de delegaties. Dat gaat over de militaire acties van de Verenigde Staten in de Perzische Golf en die van Israël vorig jaar in juni. Landen zoals Rusland en Algerije benadrukken dat Israël een lid van het Non-proliferatieverdrag (NPV) moet worden en geen aanvallen mag doen op de infrastructuur van Iran, om zo tot stabiliteit te komen. Ze halen uit naar het bondgenootschap van de Verenigde Staten met Israël. Rusland herhaalt vaak dat Iran geen interesse heeft in kernwapens. De Verenigde Staten en het Verenigd Koninkrijk maken dan weer duidelijk dat Iran de bedreiging vormt in het Midden-Oosten. Ik merk echt de tegenstellingen onder de delegaties. 

Na het indienen van veel working papers komt uiteindelijk draft resolution x2 tot stand. In die resolutie wordt het belang van het NPV, het IAEA en de kernwapenvrije zones gevestigd. Die zaken moeten worden uitgevoerd volgens hoofdstuk VI van het VN-Handvest. Dat hoofdstuk richt zich op vreedzame beslechting van geschillen. Na een reeks amendementen wordt de stemming over de resolutie gehouden. Alle delegaties stemmen voor het akkoord, waarmee er een nieuwe resolutie is om de spanningen in het Midden-Oosten te laten de-escaleren.

Toch zijn er wat gemengde gevoelens rond die resolutie. Rusland vindt het akkoord slechts “een start” en vindt het ook jammer dat het NPV-lidmaatschap van Israël niet is opgenomen in het akkoord. Algerije is ook niet helemaal tevreden en benadrukt dat de “nucleaire monopolie” van Israël het Midden-Oosten onstabiel maakt en dat de regio kernwapenvrij moet zijn. Landen als de Verenigde Staten zijn wel blij met het akkoord. Ze vinden het een goede weerspiegeling van de realiteit on the ground en de complexe veiligheidssituatie in de regio. Volgens de VS weerspiegelt het ook het belang van het Amerikaanse volk en dat van de bondgenoten. Het land is tevreden met het harde werk van de andere landen om tot dit akkoord te komen. Ondanks alles kunnen alle delegaties met een goed gevoel de onderhandelingen afsluiten. Het was duidelijk dat ze drie interessante dagen hebben beleefd.