MASTERCLASS MET FRANCESCA ALBANESE

“Een speciaal rapporteur is geen diplomaat”, benadrukt Albanese aan het begin van haar masterclass. Haar mandaat is duidelijk omschreven: “Het vastleggen en rapporteren van de schendingen van het internationaal recht door Israël in de bezette Palestijnse gebieden.” Daarvoor werd ze door de Mensenrechtenraad van de Verenigde Naties aangesteld als onafhankelijk expert. Speciaal rapporteurs werken pro bono. “Het is een dienst die we leveren. Ik ben er trots op dat we niet betaald worden. Zo kan er niet gezegd worden dat we het voor het geld doen”, stelt Albanese. Daarmee benadrukt ze het onafhankelijke karakter van haar functie.
 

beschuldigingen van antisemitisme

Sinds het begin van haar mandaat wordt Albanese antisemitisme en het steunen van terrorisme verweten. Ze verwerpt die beschuldigingen en stelt dat ze als mensenrechtenjurist de acties van Israël uitsluitend toetst aan het internationaal recht. Ze wijst verder op het gevaar van het onjuiste gebruik van de term: “Dat holt de kracht van het woord uit.” Albanese stelt dat antisemitisme een realiteit is, maar dat de term nu onterecht wordt gebruikt om mensenrechtenverdedigers de mond te snoeren. Een belangrijk concept dreigt op die manier zijn betekenis te verliezen.

Haar werk wordt verder ook bemoeilijkt doordat Israël haar zonder juridische basis de toegang tot de Palestijnse gebieden heeft ontzegd. Dat terwijl landen bezoeken, spreken met mensen en ter plekke observeren belangrijke bronnen zijn voor een speciaal rapporteur om rapporten te kunnen opstellen. “Zelfs de speciaal rapporteur voor Afghanistan mocht onder de Taliban het land nog binnen”, vertelt Albanese.
 

kolonialisme, de markt en internationaal recht

Wat er nu gebeurt in Gaza is geen toeval, stelt Albanese. Ze verwijst naar een wereldwijd systeem, geworteld in kolonialisme, dat het mogelijk maakt dat sommigen profiteren van oorlog en uitbuiting terwijl anderen lijden. Militaire macht, kapitaal en technologie zetten niet alleen de onderdrukking van de Palestijnen voort, maar ook die van bevolkingen in grondstofrijke regio’s zoals Congo en Soedan. Daar hebben multinationals vandaag de rol van vroegere koloniale staten overgenomen, aldus Albanese. Met die analyse plaatst ze het conflict in een bredere, mondiale context. Ze concludeert provocerend: “Wie wapens, financieel kapitaal en algoritmen controleert, is een vijand van ons allen.”

Ook Gamze Erdem Türkelli, onderzoekshoofddocent bij de onderzoeksgroep Recht en Ontwikkeling aan UAntwerpen, spreekt tijdens het panelgesprek over hoe “het internationaal recht moet bijbenen met de realiteit van de marktdominantie”. Ze wijst erop dat bedrijven die actief zijn in bezette gebieden een verhoogde verantwoordelijkheid hebben, maar dat de wet die bedrijven niet rechtstreeks reguleert. Staten zijn echter wel van rechtswege verplicht om bedrijven die mogelijks het internationaal recht schenden te reguleren.

Eva Brems, professor mensenrechten aan UGent, beschrijft daarbij een paradox. Enerzijds stelt Brems dat het internationaal recht in een legitimiteitscrisis zit: “De structurele schendingen van de mensenrechten door Israël hebben al tientallen jaren de zwakte blootgelegd van wat we als internationale gemeenschap hebben opgebouwd. De genocide in Gaza heeft dat versterkt door de openlijke minachting voor het internationaal recht.” Anderzijds benadrukt ze dat internationaal recht en mensenrechten nu thema’s zijn die in de bredere samenleving besproken worden. Zo hebben ook de studentenprotesten volgens Brems de universiteiten als actor op de kaart gezet, waardoor ze transparanter omgaan met partnerschappen.
 

universitaire gemeenschap 

Ook Albanese spreekt tijdens haar masterclass over de rol van de universitaire gemeenschap. Ze erkent daarbij dat rectoren een systeem erven en binnen bestaande structuren en samenwerkingen moeten werken die ze niet zelf hebben opgezet. “De harten van mensen veranderen sneller dan systemen”, vertelt Albanese. Toch benadrukt ze dat universiteiten hun verantwoordelijkheid moeten nemen en banden met Israël moeten breken.

Ze richt zich ook tot de studenten met een woord van dank. “De jongere generatie loopt instinctief voorop in de strijd”, aldus Albanese. Ze vertelt dat ze onder de indruk is van de manier waarop jongeren zich zo snel en goed hebben georganiseerd, bijvoorbeeld tijdens de bezettingen aan universiteiten wereldwijd. “Aan iedereen die in de tentenkampen heeft gezeten, zeg ik: bedankt! Zo veranderen we het systeem. Zo maken we mensenrechten voor iedereen werkelijkheid.”

Albanese eindigt haar masterclass met een uitleg over sumud, wat standvastigheid betekent. “Het idee van sumud gaat verder dan louter verzet”, legt ze uit. Volgens haar hebben Palestijnen niet alleen weerstand geboden tegen de onhoudbare situatie, maar tonen ze ook een diep vermogen tot aanpassing en verbeelding. Ondanks jarenlange ontheemding blijven ze, tegen alle verwachting in, als gemeenschap bestaan en het leven liefhebben. Dat is volgens Albanese de belangrijkste les van dit moment: “Plant dit idee als een zaadje in jezelf en laat het groeien.”