De hele bedoeling van Medialaan was het fenomeen onder de aandacht te brengen, de kijkers van de problematiek bewust te maken en het fenomeen misschien zelfs wat te normaliseren. Maar impliceert zo’n grote media-aandacht niet net dat het eigenlijk helemaal nog niet 'normaal' is? Als we er zo veel aandacht aan geven in plaats van het gewoon voorbij te laten gaan, geven we toch zelf toe dat het nog allesbehalve de normaalste zaak ter wereld is?

idealisme

"Ondanks alle positieve reacties op Bo mag je niet overschatten hoe breed die acceptatie al is", zet Alexander Dhoest ons idealisme op zijn plaats. "Er zijn nog veel mensen die dat niet zo goed snappen of er echt problemen mee hebben. In die zin vond ik zelf de aandacht zeker niet overdreven en denk ik dat die ook nodig was", beargumenteert hij.

Collega Steve Paulussen volgt hem daarin: "1 op de 4 holebi’s en transgenders ondernam al een zelfmoordpoging. Gaybashing is ook nog altijd een fenomeen. Als je dan zo’n empowered, positief verhaal in de media kan brengen, kan dat helpen voor het aanvaardingsproces", beargumenteert Paulussen.

VTM maakt daarnaast nog een ander statement: “In het verleden zou men waarschijnlijk aanraden om wat van het scherm te blijven, terwijl men Bo hier moedig weer heel prominent in beeld brengt”, legt Dhoest uit. Tewerkstelling is bij transgenders immers vaak een probleem. “Men is bang voor de reacties, zeker als je zo voor de schermen werkt als op tv.”

spektakel

Maar was zo’n heel mediaspektakel dan nodig? Zou het niet écht een statement zijn geweest, was Boudewijn gewoon van de ene op de andere dag als Bo op het scherm verschenen? “Ik denk dat men dan niet goed wist hoe de reacties zouden zijn”, werpt communicatie-expert Dhoest tegen. “Het was een manier van VTM om de toon, de framing en de manier waarop het naar buiten kwam, zelf in handen te nemen.”

“Het verhaal werd heel positief geframed en die positiviteit werd overgenomen door andere media”, legt Dhoest uit. Die zekerheid heb je natuurlijk niet als er plots een verhaal ontstaat via sociale media of andere kanalen. “Dan zou je een heel oncontroleerbare nieuwsberichtgeving krijgen, waarop roddelpers vrij spel zou hebben.”

macht

"Al zagen ze er het commerciële potentieel uiteraard ook van in", vult Paulussen aan. Collega Dhoest gaat niet volledig akkoord: "VTM profileert zich er deels wel mee, maar het is op zich ook wel positief. Ze hebben iets wat mogelijk een discussiepunt was, aangegrepen om daar een positief verhaal van te maken. Natuurlijk hebben ze hiermee ook een goede zaak gedaan, maar ik vind niet dat dat de rest van het verhaal onderuit haalt."

"Je merkt hier wel heel erg hoeveel macht de media toch nog hebben om iets zo sterk op de agenda te zetten", merkt Paulussen nog op. Medialaan heeft immers na de fusie met De Persgroep naast een tv-zender ook nog magazines en kranten in handen en de macht om met heel veel geweld nieuws de ether in te sturen, en gelijktijdig en volledig georkestreerd de toon te zetten.

eenzijdig

Maar was het beeld misschien niet een beetje te positief? "Bij iemand als Bo was het precies alsof zij van vandaag op morgen meteen een mooie vrouw werd", stelt Dhoest vast. "Dat was ook de discussie bij Caitlyn Jenner", vergelijkt hij. "Ook zij kreeg heel veel media-aandacht, maar ze was een heel atypische, rijke, geprivilegieerde, blanke persoon."

Ook daar was de kritiek dat er veel meer gevallen en veel meer contexten zijn. "Maar dat is nu net het voordeel in Vlaanderen", merkt Dhoest op. Wij hebben immers Kaat, een personage in Thuis. Je hebt dan nu Bo, journalist en een echte persoon, en Petra De Sutter, de prof die ook vrij prominent in beeld komt.

Rivaalzender Eén zendt ondertussen ook de documentaire M/V/X uit waar we voor het eerst alle aspecten van de transitie zien. "Daar toont men wel alle onzekerheden en moeilijkheden en alle weerstand die de transgenders zelf en hun omgeving hebben", vindt Dhoest.

zwart-wit

"Het gevaar met transgenders en heel het denken daarover is dat men het ziet als een eenvoudig, zwart-wit, voor-na gebeuren, terwijl er een heel proces tussen zit", waarschuwt Dhoest. "Bovendien zijn er ook mensen die niet zo snel volledig van het ene naar het andere geslacht gaan. Er zijn ook tussenmogelijkheden. En dat zie je wel in die documentaire."

Na die eerste kennismaking met het thema, via personen als Bo, Petra en Kaat, is het belangrijk dat we de verschillende dimensies en nuances ervan beginnen te zien. "Een programma waarin je die verschillende aspecten ziet, vind ik wel beter dan één sterk gemediatiseerd en vrij eenzijdig verhaal, al mag je Bo's zichtbaarheid in de media niet onderschatten", concludeert Dhoest.

for the foodie – Frites Atelier

Antwerp is well-known for it’s fries – and although the infamous student spot at Ossenmarkt represents typical “cheap” ones, if you want to try something more delicious go to Frites Atelier – this small place in the southern part of the city center offers affordable fries that are more like potatoes than actual fries. They still taste amazing, though! My personal tip is to try them with pulled pork and jalapeños – even more delicious!

for the alternative music guys and gals – Club Vaag

While clubs like Café d’Anvers and Plein Publiek are more common hangout spots, club Vaag is where all the “cool kids” hang out. It is located in the northern part of the city, and offers more underground EDM music than other clubs, leaning more towards tech house than commercial techno.

for sentimental souls and photographers – see the sunset from the MAS museum 

The MAS museum is probably the most well-known museum in Antwerp. However, what makes it special are not the exhibitions taking place there, but instead the breathtaking view that this building's rooftop panorama offers. I recommend going during sunset – perfect for taking pictures!

for those "free food people" – Exotic market

The Exotic market takes place right next to Meir, on the Theaterplein (the Theatre Square). It is a place with many delicious foods and goods from all corners of the world – and some freebies as well! Many stands offer free samples of olives, spreads, hummus, or dried fruits – perfect for a quick snack while shopping!

for the ones who want to blend in with the local community (and for football fans) – De Hovelier

De Hovelier is located near the student area, but the bar is mostly populated by local football fans. What makes this spot special is a homey atmosphere and friendly staff – if you order chocolate milk, there is a good chance it will come in a mug with the owner’s photo on it! Also, chocolate milk tastes different in Belgium than anywhere else. It is also the perfect place to grab some dinner, since you won’t find better chili con carne in Antwerp.

for lovers of all things British – live music at Irish pubs – Kelly's and Irish Times Pub

Since I come from eastern Europe, what I felt in Antwerp that others maybe wouldn’t notice is the British vibe that is present to a certain extent. The brick houses, stony pubs and stormy sky all look like they have come straight from the British Isles — and in case of a stormy sky, it probably did. As an avid music fan, whenever I felt more like having a chill evening than like partying, I went to the Irish pub and listened to live music. A personal favorite is Steve Jones, since his repertoire covers all British classics as well as some big rock hits ('Thunderstruck', anyone?).

for fashion bloggers – Nationalestraat and literally every other place in Antwerp

Antwerp is the city of fashion – the style here has a bit of Swedish coldness in it, but it is softened by French influence – classics are worn here mixed with the latest trends – and it’s all about ladylike silhouettes and elegance. Basically, the whole city looks like the cover of Vogue.

The most common place to shop is the Meir, where you can find shops such as Zara and Mango. However, if you want something more interesting and more genuine, go to the Nationalestraat. Shops here are mostly local and smaller, and therefore more interesting. For example, Clouds of Fashion is a store that was based on a blog!

for chocaholics – chocolate stare at Meir, Galler, and Quetzal

The chocolate store on the Meir is the most expensive one, which is why I recommend treating it only as a chocolate museum: the decorations are beautiful and you can see how they make chocolates as well. The best chocolate I found in Antwerp was at Galler— the ladies working there are really nice and let you taste some chocolate for free! If you’re in need of a hot beverage, go to Quetzal! It's a so-called chocolate bar, where you can choose the flavor and type of chocolate you want to put in your hot milk.

for funky people who are not afraid to spice it up – Tae Bo lessons

The UAntwerpen Plus Pass is a must-have for every student who wants to stay in shape for a reasonable price. The university offers a variety of courses, from yoga to swimming to basketball. However, if you want to have some 70s fun, try Tae Bo lessons – the teacher is super nice, and who wouldn’t like to do a choreography to an Ice Ice Baby remix?

for coffeeshop hipsters – Caffenation

One of my favorite hobbies is spending my leisure time in cafés reading, writing or just people watching while sipping a drink. I visited a fair number of cafés in Antwerp, but nothing beats Caffenation. This spot is frequented by people of all ages; hence it is a perfect place to draw some inspiration and rest. The coffee is delicious, and they offer free biscuits as well! The best thing on the menu? So-called ginger spice – cappuccino mixed with ginger and a piece of white chocolate at the bottom. Delicious!

Uiterlijk op 1 augustus moeten de examenroosters van de tweede zit bekendgemaakt worden, kunnen we lezen in artikel 3.4.5 van het Onderwijs- en Examenreglement (OER) van de Universiteit Antwerpen. Dat is slechts drie weken voor de start van de examenperiode, volgens sommige studenten te kort dag. Afhankelijk van de faculteit zijn de examenroosters echter vaak wat vroeger beschikbaar, ergens tussen 15 juli en 1 augustus. Nog altijd te laat om die vroegboekkorting vast te krijgen.

problematisch

Dat die data pas zo laat worden doorgegeven, is inderdaad lastig als je een reis wil plannen of op kamp wil gaan met je jeugdbeweging, maar wordt nog problematischer als je je eigen studie moet bekostigen en tijdens de zomervakantie graag zoveel mogelijk werkt. Of als je eind augustus graag een stage of cursus wil volgen. Misschien heb je maar één herkansing en zou het wel jammer zijn mocht je daarvoor de hele herexamenperiode vrij moeten houden tot je eindelijk weet wanneer je examen valt. 

Voor de meeste studenten is het echter nog belangrijker op voorhand al te kunnen inplannen hoeveel 'blok' ze voor de periode zelf nog nodig zullen hebben. Daarnaast vinden sommigen de tijd tussen de bekendmaking van de roosters en de start van de examenperiode te kort om nog examens te kunnen ruilen. Kortom, het bezorgt studenten stress en ontneemt hen soms de mogelijkheid een reis te maken in de zomervakantie of andere, academische activiteiten te ondernemen.

cowboyverhalen

Maar waarom kunnen die roosters er niet al vroeger zijn? We horen het wel vaker: "In Leuven en Gent zijn de herexamenroosters al in september beschikbaar". 'Cowboyverhalen', zo noemt Geert de Hoon, voorzitter van de Studentenraad, deze uitspraken. Even kijken naar het Onderwijs- en Examenreglement (OER) van onze zusteruniversiteiten en we merken al snel dat het gras toch niet zo veel groener is aan de overkant. Collega Anthony Longo, coördinator Onderwijs van de Studentenraad, weet ons te vertellen dat de roosters zowel aan de VUB als de KU Leuven slechts enkele weken voor de aanvang van de herexamenperiode beschikbaar zijn (cf. OER VUB art. 106 & OER KUL art. 45). Voor het groenste gras moeten we bij de UGent zijn. In artikel 54, §3 van hun OER staat namelijk dat de examenregeling voor de tweede zit voor 2018 ten laatste 18 juli moet worden meegedeeld.

Dat is opvallend vroeger dan bij ons, zeker als je bedenkt dat de deadline voor de inschrijvingen van de tweede zit aan de UAntwerpen op 15 juli valt. De studentenadministratie weet dus dan pas hoeveel studenten ze per opleidingsonderdeel kunnen verwachten, hoe groot het lokaal is dat ze moeten voorzien en, in geval van mondelinge examens, hoeveel contactmomenten de professor moet reserveren. Aan de Universiteit Gent gaat het er veel sneller aan toe, omdat gezakte studenten daar automatisch worden ingeschreven voor de tweede zit. In Gent kan men dus meteen beginnen roosteren, lokalen zoeken en puzzelen met de beschikbaarheden van de proffen. 

flexibilisering 

De keerzijde van de medaille is dat je met die automatische registratie niet weet hoeveel studenten effectief komen opdagen. Je hebt dan wel die lokalen al vastgezet voor dat specifieke examen, waardoor er voor andere examens minder speelruimte overblijft om te schuiven. Dat kan vooral bij mondelinge examens problemen geven, waar de prof dan soms uren zit te wachten op een student die niet komt. Bovendien bestaat het risico dat individuele roosters dan minder gunstig worden.

Daarnaast wordt het mogelijk ook moeilijker om rekening te houden met geïndividualiseerde trajecten. Daar ligt ook in Leuven het addertje onder het groene gras. "Zit je dus in de derde bachelor en ben je gezakt voor een derdebachelorvak en een vak dat je nog meesleept uit de eerste bachelor, dan kan het zijn dat de herexamendata van beide vakken samenvallen", legt Geert uit. Je kan dan slechts een van de examens afleggen en hierdoor kan je studievertraging oplopen.

Door even af te wachten hoeveel studenten effectief tweede zit willen doen en even de tijd te nemen om rekening te houden met individuele trajecten, kan de Universiteit Antwerpen een zo goed mogelijk rooster maken. "De afweging is dus, willen we een rooster dat er zo snel mogelijk is of een op maat gemaakt rooster dat rekening houdt met onze persoonlijke situatie?", vat Geert samen. Bovendien is ook 18 juli – de uiterlijke datum voor de bekendmaking aan UGent – nog altijd 'te laat' om je zomer te plannen. 

onderwijs of onderzoek?

Dat brengt ons bij een tweede pijnpunt. De Antwerpse studentenadministratie moet niet enkel wachten op de inschrijvingen van de studenten, maar ook op de beschikbaarheden van de professoren. Zouden zij hun data niet al (veel) vroeger kunnen doorgeven? En is zoiets niet afdwingbaar? Uiteraard zijn ook de onderzoekstaken van professoren van groot belang en moeten zij de kans hebben om naar congressen e.d. te gaan tijdens de herexamenperiode, maar anderzijds zijn hun onderwijstaken minstens even belangrijk. 

Zouden de herexamens dan niet al aan het begin van het jaar of bij de aanvang van het semester opgesteld kunnen worden? Zouden professoren hun beschikbaarheden niet dan al kunnen doorgeven en bepaalde dagen van de zomervakantie 'blokkeren' voor examens en andere dagen al op voorhand voorzien voor congressen en andere onderzoeksactiviteiten? Dan zouden we nu, na de kerstexamens, toch al zicht hebben op ons rooster. Ook de Studentenraad maakte deze denkoefening al. "We hebben het probleem aan de rector voorgelegd en hij zou op vraag van de Studentenraad bij de decanen aandringen de professoren aan te sporen hun beschikbaarheden vroeger door te geven", vertelt Geert. 

haast en spoed is zelden goed

"Voor sommige disciplines is het plannen van die congressen wel erg moeilijk en zijn die congressen ook heel belangrijk", verdedigt vicerector Onderwijs Ann De Schepper. "Je kan van een professor ook niet verwachten dat hij heel de herexamenperiode beschikbaar is. Het op tijd doorgeven van je beschikbaarheden is natuurlijk iets anders."

Maar volgens de vicerector ligt daar het echte probleem niet. "Het is organisatorisch gewoon niet mogelijk om zoiets zo ver op voorhand in te plannen", stelt De Schepper. Voor de grote schriftelijke examens zou dat misschien wel kunnen, maar het wordt lastiger bij examens waar computerlokalen voor nodig zijn of bij mondelinge examens. "Computerlokalen kan je niet overboeken zoals vliegtuigen", vergelijkt de vicerector.

De Schepper haalt daarnaast nog een ander probleem aan met halfvolle lokalen: "Als je twee grote lokalen boekt, waar uiteindelijk maar de helft voor opdaagt, heb je niet enkel te veel surveillanten opgetrommeld, maar zitten de studenten ook onhandig verspreid. Als er dan een vraag komt in het ene lokaal, moet die ook aan het andere lokaal gecommuniceerd worden." 

de gulden middenweg

"Misschien is het wel haalbaar om naar een tussensysteem te gaan, waarbij de grote, schriftelijke examens al wel vroeger worden ingepland", geeft De Schepper toe. "Maar ook dan blijft dat nadelig voor de andere studenten, want als je dan anderhalf keer het lokaal boekt dat je uiteindelijk écht nodig hebt, is er minder ruimte voor de andere examens. Het gaat niet enkel om die reserveringen: je wil de lokalen zo goed mogelijk verdelen om voor zoveel mogelijk studenten een goed rooster op te stellen."

"Maar we kunnen er wel over nadenken", stelt De Schepper ons gerust. "Voor de grote vakken aan het begin van de opleiding zouden we iets moeten kunnen doen. Ik denk dat we dat zeker moeten proberen, daar waar het curriculum het meest vast zit." Voor masteropleidingen met veel keuzevakken en later in de bachelor, waar niet meer iedereen op het modeltraject zit, is dat lastiger, maar voor het modeltraject van bachelor één kan mogelijk wat gedaan worden. Wordt vervolgd, dus.

Wat is het beste? Aan de linker- of de rechterkant van de weg rijden? "Rechts", hoor ik jullie denken. Maar waarom rijden de Britten dan links? En de Australiërs, Cyprioten, Surinamers, Maltezen (nee, niet Maltezers), Zuid-Afrikanen, Indonesiërs, Japanners en met hen meer dan een derde van de wereldbevolking? Dat is meer dan je dacht, niet? We hebben zelfs nog geen tweederdemeerderheid. Maar rechts rijden is logischer, right? 

Wel, naast 35 procent van de wereldbevolking spreekt ook de geschiedenis ons tegen. Enkele eeuwen geleden kon je maar beter niet proberen iemand ervan te overtuigen dat hij beter rechts reed. Hij zou je zo hebben neergestoken met zijn zwaard, terwijl hij vastberaden aan de linkerkant van de weg op zijn paard galoppeerde. Aangezien ook toen de meerderheid van de mensen rechtshandig was, reden ze liever links, zodat ze zich in geval van nood konden verdedigen, met rechts. Bovendien besteeg je als rechtshandige je paard liever langs links en was het dus ook logischer meteen links te blijven rijden. Anders moest je in het midden van de weg gaan staan om op je viervoeter te stappen. 

Dus is de echte vraag misschien niet "Waarom rijden die domme Britten links?", maar "Waarom rijden wij allemaal zo overtuigd rechts?" Sommigen onder jullie zullen onze favoriete Franse lilliputter met de vinger wijzen, monsieur Bonaparte. Maar naast het feit dat hij eigenlijk helemaal niet zo klein was als zijn snoepjes, is het niet Napoleon die op een goede dag beslist heeft om George in Engeland een lesje te leren en prompt rechts te beginnen rijden.

Ook het rechts rijden heeft namelijk zijn oorsprong in het paardrijden. Aan het einde van de achttiende eeuw begon men in Frankrijk en de VS karren met meerdere paarden te gebruiken. Aangezien deze wagens vaak geen bok hadden – nee, geen mannelijke geit, maar de zitplaats van de menner – ging de koetsier gewoon op het paard linksachter zitten. Ook hij was vaak rechtshandig en kon zo het gemakkelijkst met zijn zweep de paarden aandrijven. En, u raadt het al, in dat geval was het handiger om rechts te rijden, zodat hij de wielen van de tegenliggers ver genoeg van de zijne kon houden.

En dat was dat. Oh, en ook de Franse Revolutie zat er voor een beetje tussen. Aristocraten kregen vóór de Revolutie een priority lane aan de linkerkant van de weg, maar na de bestorming van de Bastille en al het geguillotine dat daaruit volgde, was de burgerij te beschaamd om nog links te rijden en begonnen ook zij, zoals de gewone man, rechts te rijden. Nu alleen de Britten nog, am I right?

Zo leek de voorbije anderhalve maand evenveel tijd van ons te vragen als het volledige afgelopen semester. Bovendien ging de wekker steevast een kwartier te vroeg. Of een halfuur. Welja, een uur. We konden ons toch evengoed nog even omdraaien, verder snoozen? Iedereen weet toch dat slaap het geheime ingrediënt is om je leerstof stevig te huisvesten in je examenbrein? We hadden tijd. Of maakten onszelf dat wijs. En mispakten ons meermaals – slapen is immers verraderlijk tijdvretend.

Het ontwaken na de examenperiode kende een ander ritme. Na een anderhalve maand eenzame opsluiting barstte de grijze zeepbel die mijn bureau, koelkast en fietstochtjes naar het moment suprême omsloot. Ik heb weer bewegingsruimte die verder reikt dan de afstand naar de wc en terug. Ademruimte die frisser is dan het aroma van de geurkaars die mijn tien vierkante meter probeerde op te vrolijken. Hoofdruimte die dwars weer onderdak kan bieden.

Voor even waren we weer vogelvrij. De dagen boden opnieuw razendsnelle minuten die we naar eigen wens mochten verdoen. We werden langzaam sociaal wakker. De eerste middag-TD’s waren weer een feit, de skireizen vertrokken en roadtrips raakten ondergesneeuwd. We konden best leven met dit nieuwe leven.

En voordat we het goed en wel beseften, vlogen die punten al aan. Of jullie nu een ijskoude douche of een reden tot vreugdedansje bezorgd kregen, vlogen jullie al goed geluimd het tweede semester in? Of is één week lesvrij voor jullie nog niet voldoende om het spreekwoord 'vroeg uit de veren' eer aan te doen? Je zou alvast de eerste niet zijn. De tijd is een smeerlap.

We hielden 831 studenten de vinger aan de politieke pols en gingen na welke (clichématige) stellingen hout snijden en welke eerder larie en apekool zijn. Professor Politieke Wetenschappen Peter Van Aelst voorziet professionele duiding.

de enquête: wie wat hoe?

Met de gemeenteraadsverkiezingen in het vooruitzicht, stelde de redactie een enquête samen die peilde naar verschillende politieke topics. Het doelpubliek? De immer ijverige student, die naast lesvoorbereidingen en feestjes gelukkig de tijd vond om onze vragenlijst in te vullen. Onze respondenten zijn tussen 16 en 26 jaar oud, al bevinden de meesten (64%) zich in de leeftijdscategorie van 20 tot 23 jaar, waardoor de bevindingen voornamelijk op hen van toepassing zijn. Bovendien meent het merendeel (66%) dat ze redelijk tot zeer geïnteresseerd zijn in politiek, hetgeen impliceert dat onze resultaten vooral ‘politiek geïnteresseerde studenten’ betreft. Dat grote aantal politiek geïnteresseerden is niet opmerkelijk als je nagaat dat deze studenten bereid waren onze enquête in te vullen. De enquête werd geopend in september 2017 en afgesloten in januari 2018.

de student als linkse rakker?

'Wie op zijn twintigste niet links stemt, heeft geen hart en wie op zijn veertigste niet rechts stemt, heeft geen verstand.' Het mag dan een boutade zijn, professor Van Aelst benadrukt evenwel dat het leeftijdseffect zeker een rol speelt wanneer mensen gevraagd worden om zich algemeen links of rechts op het spectrum te situeren. De politieke voorkeur van onze respondenten kan met andere woorden gedeeltelijk toegewezen worden aan de leeftijdscategorie waarin ze zich bevinden. Dat uit onze vragenlijst blijkt dat meer dan 29 procent van onze deelnemers 'algemeen gematigd links' aanduidt en 18,5 procent van de deelnemers zich ‘algemeen overtuigd links’ noemt, verbaast de professor dus niet. “Dat is bij hoger geschoolde jongeren een traditioneel beeld van hoe de verdeling zit. Enkele decennia geleden was dat nog meer uitgesproken.”

Dat neemt niet weg dat 1 op 5 van de deelnemers aangeeft gematigd rechts te zijn. “Het is een algemene trend in de maatschappij dat linkse partijen het wat moeilijker hebben. De enquête beschikt niet over de cijfers om hierover al te sterke uitspraken te doen, maar een mogelijke verklaring is dat links het moeilijk heeft met uitdagingen zoals migratie en integratie.”

Belangrijk is dat als we hierboven spreken over links en rechts, het een algemene positionering betreft zonder onderscheid van de verschillende domeinen van het maatschappelijke leven, met andere woorden zonder een onderscheid te maken tussen sociaal-cultureel en economisch links en rechts. Het is dan ook opvallend dat zelfs in een anonieme enquête 11,7 procent van de respondenten zich niet wilde uitspreken over hun plaats op het politieke spectrum. Ze zijn misschien links als het gaat over gezondheid en werk, maar eerder rechts op het vlak van migratie. Bovendien zou opgeworpen kunnen worden dat het onderscheid tussen links en rechts achterhaald is, omdat kiezers vaak in diverse partijen hun gading vinden en hun politieke voorkeur vaak afhankelijk is van het niveau waarop gestemd wordt. In de literatuur wordt gesproken van split ticket voting, wat impliceert dat kiezers voor de diverse niveaus op andere partijen stemmen en dus niet meer thuishoren bij één partij. 

de student als groene stemgerechtigde?

Op welke partij zullen onze studenten stemmen wanneer ze op 14 oktober in de rij staan in het gemeentehuis, de sporthal of kleuterschool? Iets meer dan 13,5 procent van de deelnemers geeft aan voor N-VA te kiezen en 11,7 procent voor Open VLD. Telkens minder dan 7 procent van de deelnemers stemt op CD&V, Vlaams Belang en PVDA* (respectievelijk 6,7, 2,3 en 6,5%).

Groen is de favoriet onder onze respondenten: iets minder dan 30 procent van onze studenten zou bij die partij een bolletje aanklikken of inkleuren. Als we de politieke interesse, leeftijd en overwegend linkse oriëntering van onze respondenten in acht nemen, vindt professor Van Aelst deze cijfers niet al te verwonderlijk. De discrepantie tussen Groen en sp.a (2,2%) vindt hij echter frappant. “Jonge linkse stemmers lijken de verantwoordelijke rol nu volledig bij Groen te leggen.”

Hoe het komt dat Groen zo goed scoort bij een jong publiek en vooral zoveel beter doet dan sp.a? Professor Van Aelst: “Dat valt deels te wijten aan de tijdsgeest: ook nationaal zou Groen sp.a overvleugelen en waar iemand op nationaal niveau staat, bepaalt ook wat hij op lokaal niveau stemt. Anderzijds zijn er mensen die nationaal niet, maar lokaal wel op Groen stemmen, vooral wegens de vaak lokaal georiënteerde thema’s die de partij aansnijdt. Je moet bijvoorbeeld geen aanhanger van Groen zijn om te weten dat fietsen in de stad gevaarlijk is. Vermoedelijk hebben jullie een overwegend stedelijk studentenpubliek bereikt, dat thema’s als mobiliteit, luchtkwaliteit en fietsen belangrijk vindt. Tel daar de fietsongelukken van afgelopen najaar bij, toen de enquête werd afgenomen, en je hebt een mogelijke verklaring voor de suprematie van Groen.”

de student als doemdenker?

Onze studenten kunnen dan wel aangeven welke partij hun voorkeur wegdraagt, maar hebben ze ook vertrouwen in het hele politieke systeem? Slechts 3,2 procent van onze deelnemers schenkt zijn volle geloof, 30,8 procent voegt daar een ‘ja, maar’ aan toe. Hiermee overstemt het optimisme de pessimistische stemmen. Al staan studenten vooral (42,4%) neutraal ten opzichte van het hele gebeuren.

De jongeren die overtuigd rechts stemmen blijken het grootste politieke wantrouwen te hebben (9,3%). Tegelijkertijd is er aan deze politieke zijde ook het grootste percentage vertrouwen aanwezig (9,3%). Dat laatste is opmerkelijk, vindt professor Van Aelst. De aanhangers van de overtuigde rechtse zijde staan er immers om bekend een laag vertrouwen in de politiek te hebben. Dat ook het omgekeerde hier waargenomen wordt, wijt de professor aan de sterke positie van de rechtse partijen in de regering.

De mate van politiek vertrouwen wordt ongetwijfeld beïnvloed door het beeld dat we over onze politici hebben. Bestempelen onze respondenten ze als fervente workaholics of eerder als zakkenvullers? Een meerderheid van 61 procent vindt dat politici hard moeten werken, terwijl zo’n 34 procent stelt dat ze niet harder moeten werken dan de doorsnee Belg.

de man als politieke betweter?

Vooral vrouwen geven aan onvoldoende op de hoogte te zijn van politieke gebeurtenissen. “Dat ligt in lijn met algemene bevindingen”, weet professor Van Aelst. “Objectieve kennistesten lijken op het eerste gezicht deze subjectieve zelfinschatting te bevestigen, want mannen scoren beter dan vrouwen als hen bijvoorbeeld gevraagd wordt hoeveel leden in het parlement zetelen. Daarbij zijn echter twee factoren van belang. Enerzijds scoren mannen beter omdat ze zich meer lijken te interesseren voor politiek dan vrouwen. Een mogelijke verklaring voor die grotere interesse is dat er meer mannen deelnemen aan het politieke spel, waardoor vrouwen zich minder kunnen identificeren. Anderzijds scoren vrouwen lager op objectieve kennistesten omdat ze gemakkelijker ‘Ik weet het niet’ aankruisen dan mannen. Die laatsten zullen sneller gokken en dat draait positief uit.” Of mannen dan effectief meer over politiek weten? “In ieder geval denken ze van wel, maar de werkelijke kennis van mannen en vrouwen ligt dicht bij elkaar.”

sociale media als belangrijkste politieke informatiebron?

Nu de smartphone en sociale media een belangrijk deel uitmaken van onze dag, zou het niet opmerkelijk zijn dat onze deelnemers hun politieke nieuws langs nieuwe kanalen vernemen. Facebook scoort inderdaad hoog: 24 procent van de deelnemers geeft in een meerkeuzevraag aan ook dit platform als politieke nieuwsbron te gebruiken. Facebook staat daarmee in de rangorde op de tweede plaats. Het is de krant, al dan niet in digitale vorm, die bij onze deelnemers de meest gebruikte vorm van politieke nieuwsgaring uitmaakt (27%). Bovendien bekleedt de traditionele nieuwsuitzending de derde plaats, niet ver achter Facebook. De radio, Twitter en YouTube hinken achterop als bronnen voor politiek nieuws.

“Dat jongeren de (digitale) krant raadplegen, ligt nog in de lijn der verwachtingen omdat het medium zo ingeburgerd is", zegt professor Van Aelst, “Bovendien moet iemand niet per se over een abonnement beschikken om de krant te kunnen raadplegen. Het is vooral straf dat nieuwsuitzendingen (22%) nog zo hoog scoren bij jongeren voor politieke nieuwsgaring. Vermoedelijk zal dat aantal dalen, omdat het nieuws in steeds minder huishoudens zal opstaan. Ik keek naar het nieuws omdat mijn ouders zich voor de televisie plaatsten. Mijn zoon van 15 kijkt niet meer en dat komt deels omdat ik het nieuws niet meer opzet, want ik heb het meeste nieuws al in de loop van de dag meegekregen.” 

Bij Facebook als bron voor politiek nieuws moet overigens een belangrijke nuance geplaatst worden, geeft professor Van Aelst aan. “De uitdaging voor onderzoekers wordt uitzoeken wat ‘politiek nieuws van Facebook halen’ precies inhoudt. Verstaan we hieronder voornamelijk het delen van klassieke nieuwsberichten op pagina’s en onder vrienden, of spreken we ook van actiegroepen of alternatieve media zoals Apache die met eigen verhalen komen? Vermoedelijk zal het in Vlaanderen vooral om dat eerste gaan.”

de student als politieke egoïst?

Waar zouden politici volgens onze studenten aan moeten werken? We selecteerden enkele topics waaruit onze deelnemers meerdere konden aankruisen. Telkens meer dan 80 procent van de studenten vindt dat politici bezig moeten zijn met onderwijs, de toekomst van jongeren en de gezondheidszorg. “Jongeren blijken dus vooral de eigen thema’s eerst te plaatsen”, analyseert Van Aelst. “Onderwijs, toekomst van jongeren en gezondheidszorg zijn op die manier consensusthema’s: studenten vinden ze belangrijk, ongeacht de partij waarop ze zouden stemmen.”

Ook ecologie is een thema dat bij studenten hoog scoort: 84 procent van de studenten geeft aan dat politici hieraan zouden moeten werken. “Als de meerderheid van de deelnemers in de enquête aangeeft voor Groen te stemmen, is dat enigszins logisch. Maar ecologie is geen consensusthema: de studenten die op N-VA (63%) zouden stemmen, kruisen het thema minder aan dan studenten die voor Open VLD (86%) zouden kiezen.”

Als er consensusthema’s zijn die jongeren onderscheiden van andere electorale groepen, dan moeten er ook thema’s bestaan die partijen onderscheiden van elkaar. Statements als ‘gelijke kansen voor iedereen’ en ‘Belgen eerst’ hebben een vaste plaats in dergelijke links-rechtsthema’s. 98,1 procent van de respondenten die zeggen op PVDA* te stemmen, vinden dat eerste statement van groot belang. Het hoeft dan ook niet te verbazen dat deze partij quasi alleenheerser is op dat vlak. Als de studenten het eigen volk eerst zetten, geven ze hun stem aan Vlaams Belang (78,9%) of N-VA (54,1%). Respondenten die op deze partijen stemmen, vinden bovendien de banden met Europa minder belangrijk (respectievelijk 15,8% en 40,5%) dan de overige studenten.

stemmen: yay or nay?

Wat als de opkomstplicht afgeschaft wordt en er morgen verkiezingen plaatsvinden, vertrekken onze deelnemers dan naar het stemhokje of blijven ze thuis? 8 op de 10 studenten geeft aan toch te gaan stemmen, waaruit we durven besluiten dat het plichtsbesef van jongeren groot blijft. Professor Van Aelst: “Gaan stemmen is in ons land eerder de norm. Je kan zeggen dat het een stukje gewoonte is. De media focussen ook sterk op verkiezingen en werken volop mee aan het maken van stemtesten. Bovendien is de enquête afgenomen bij studenten met veel politieke interesse.”

Tot de kleine groep die zegt te twijfelen om niet te gaan stemmen, behoren vooral middelbare scholieren van 16 en 17 jaar. Als we hen vragen waarom ze hun stem niet zouden uitbrengen, antwoordt de meerderheid dat ze te weinig kennis bezitten over het politieke systeem en de partijen.

nuance als sleutel

We kunnen besluiten uit onze onlinebevraging dat studenten overwegend Groen stemmen, en dat voornamelijk ten koste van sp.a. Allemaal goed en wel, dat we nu een beeld kunnen schetsen van het stemgedrag van jongeren. Maar hoe zeker zijn zij zelf van hun antwoorden? Verwachten ze dat hun stemgedrag nog kan veranderen? Net iets meer dan 1 op 4 van de deelnemende studenten zegt zijn stemkeuze niet meer te veranderen tussen het invullen van onze enquête en komende verkiezingen in oktober. Deze stemvaste deelnemers scharen zich voornamelijk achter Groen (26,1%) en N-VA (21,8%). 

Onze 831 deelnemers bleken vooral algemeen linksgeoriënteerde studenten hoger onderwijs die aangeven geïnteresseerd te zijn in politiek. Verder kunnen we besluiten dat deze groep vooral de thema’s die hen aanbelangen belangrijk vinden. Dat de mannelijke studenten van zichzelf denken dat ze goed op de hoogte zijn van de politieke actualiteit. Dat de aan sociale media verknochte student de traditionele nieuwsmedia als de krant en nieuwsuitzendingen nog altijd een belangrijke politieke informatiebron vinden. En een ding is zeker: als het morgen verkiezingen zijn, maar niemand hoeft te komen, dan zullen toch heel wat van onze studenten het stemhokje bezoeken.

* DISCLAIMER:
Bij het opstellen van de enquête werd de keuzemogelijkheid 'PVDA' jammerlijk over het hoofd gezien. Door de mogelijkheid om als respondent een andere partij op te geven dan de opgegeven meerkeuze, gaven toch 6,5 procent van studenten aan hun stem aan de PVDA te geven.

En ook dit academiejaar zet die steile klim zich verder: er wordt een stijging van 14 procent vastgesteld in vergelijking met dezelfde periode vorig jaar. Bovendien wordt er niet enkel aan onze universiteit vaker een toegangsticket tot sport verkocht. Ook onder de studenten van de hogescholen werden er afgelopen academiejaar 1.522 Sportstickers verdeeld binnen het kader van de associatieve sportbeleving. Dat brengt het totaal van aangekochte Plus Passen en Sportstickers op 6.535. En dat is de moeite.

bal aan het rollen

Dat vindt ook de Sportraad. Zowel bij de ingerichte sportactiviteiten (zoals de interfacs − wedstrijden tussen de studentenverenigingen van de buitencampussen− workouts of Antwerp Student League) als bij de individuele sportactiviteiten (zoals fitness of squash) zien ze mooie opkomsten. Bij deze activiteiten is een Plus Pass of sportsticker vereist en het succes daarvan zien ook zij groeien "op enkele uitzonderingen na, uiteraard". Een voorbeeld van zo'n uitzondering is het vrije badmintonnen op de buitencampussen. "Daar kwam vorig jaar telkens maar één duo opdagen."

Evident zijn deze grote opkomsten echter niet, zo getuigt Jonas Maselis, pro-senior van de UA Sportraad Stadscampus. Hij merkt een enorme shift op in en rond het studentenleven. "Een niet-sportgerelateerd voorbeeld is het voordrinken op iemands kot, in plaats van op café. De studenten lijken ook meer geïnteresseerd in ‘professionele nevenactiviteiten’, waardoor deelnames aan socialere activiteiten afnemen."

Hoe kunnen we de grote sportopkomst dan verklaren? "Studentenclubs zien samen sporten meer en meer als een kans om een band op te bouwen. Bovendien wordt de UA Sportraad steeds vaker als een studentenvereniging in plaats van als een sportclub aanzien. Hierdoor kunnen we meer dan ooit afspreken met andere verenigingen om deel te nemen aan sportieve activiteiten."

vinger aan de pols

Ondertussen wordt er een ruime waaier aan dergelijke sportieve activiteiten aangeboden. "Van bij de start van mijn functie in 2004 heb ik getracht het sportgebeuren om te vormen tot een platform waar elke student, ongeacht zijn achtergrond, zich welkom voelt", reageert Peter Verboven, commissaris van Sport aan UAntwerpen.

Hoe hij weet waar de studenten of medewerkers zich thuis bij voelen? "Door een jaarlijkse bevraging bij zo veel mogelijk studenten die geïnteresseerd zijn in sport." En hoe dat werkt? "De eerste jaren gebeurde dat op basis van informele gesprekken. En sinds een aantal jaren kunnen studenten via het inschrijvingsformulier van de Plus Pass een vragenlijst invullen. Hierdoor krijgen we een zicht op de sportbeleving binnen de universiteit en de voorkeuren van de sportende student hieromtrent." Zo heeft Peter via de Sportraad permanent een vinger aan de pols wat betreft alle evoluties binnen de studentengemeenschap.

In tussentijd wordt er verder ingezet op een meer recreatieve sportbeleving. "De verschuiving van een louter competitieve sportbeleving naar een meer divers aanbod heeft gezorgd voor een grote instroom van studenten die de gezondheidsvoordelen van beweging koesteren", vervolgt Peter. Mens sana in corpore sano, jawel. Zowel rector Herman Van Goethem als het departementshoofd Sociale, Culturele en Studentgerichte diensten scharen zich achter dit motto. Hierdoor blijkt een gepast sportaanbod verzekerd.

meer dan sport

De naam Plus Pass zegt het al: het gaat om meer dan sport. Ook cultuuractiviteiten zijn inbegrepen in het Plus-pakket. Dat cultuuraanbod wordt dan wel aangeprezen door onze universiteit, maar Jonas merkt op dat er nog veel studenten onvoldoende beseffen dat er ook culturele activiteiten aangeboden worden. "Maar dat ligt aan de foute perceptie van studenten", verduidelijkt hij. "De sportdienst van de universiteit informeert hierover immers op regelmatige basis."

Ook de reizen die worden aangeboden – met uitzondering van de skireis – spreken een beperkt publiek aan, aldus Jarno Sellicaerts, Media van de Sportraad Buitencampus. Nochtans moet ook die skireis inboeten aan populariteit. "Ten opzichte van vijf jaar geleden zijn de prijzen dan ook gestegen, en is er ook gewoon meer concurrentie."

verscheidenheid

De aangeboden workoutsessies worden gekenmerkt door hun breed publiek. Die diversiteit waar Peter zo aan werkt, is op de interfacs dan weer minder aanwezig. "Daar is wel een directe verklaring voor", zegt Wouter Van den Bogaert, prosenior van de Sportraad Buitencampus. "De interfacs worden in ploegverband gespeeld. Wilrijkse studentenclubs leveren ploegen aan die voornamelijk bestaan uit schachten, praesidia en commilitones."

Of de interfacs aldus moeilijker de doorsneestudent bereiken? "Nee, deze activiteiten zijn wel goed gekend door de Wilrijkse studenten", merkt Wouter op. "Er is gewoon een minder divers sportpubliek op de buitencampussen." De oorzaak van de kleinere verscheidenheid ligt dus bij de Wilrijkse clubs: "Als die een diverser publiek aan weten te spreken, zal er vanzelf een uiteenlopend publiek aanwezig zijn", vermoedt Wouter.

"Het is Peter alvast gelukt om een platform te creëren van sportende studenten. Dagelijks zien we studenten van verschillende achtergronden passeren om op het Sportkot te sporten", besluit Jonas. "Dat is zeker iets waar het Commissariaat van Sport heel trots op mag zijn."

Studievoortgang over de faculteiten heen vergelijken, het was een nobele doelstelling. Dat de term modeltraject bijna even ouderwets bleek als de gedateerde ridderverhalen, maakte dat we onze zoektocht zonder enige gêne konden opwaarderen tot queeste. De eerste hindernis hadden we alvast zelf woordelijk geschapen.

van modeltraject

Dat ons hoger onderwijs flexibeler is geworden tegenover de tijd dat de dieren nog spraken of onze ouders nog achter de studieboeken zaten, is niets nieuws. De flexibilisering maakt dat jij en ik geen jaar moeten overdoen omdat we een vak niet haalden: je neemt het gewoon mee. "Je kan daardoor ook niet meer zeggen dat je in je tweede bachelor zit, bijvoorbeeld", bedenkt Peter De Meyer, woordvoerder van de Universiteit Antwerpen. "Je zit in je bachelor of in je master."

Ook onze universiteit denkt niet meer in bachelorjaren of soortgelijke termen. Nochtans blinkt het woord 'modeltraject' nog steeds op SisA. Neem maar eens een kijkje op de pagina waar je je studieprogramma kan samenstellen. Meet de universiteit hier nu met twee maten?

"De knop 'modeltraject' op SisA geeft gewoon weer wat er in het volledige programma aan opleidingsonderdelen zit, zoals het wordt weergegeven in de studiegids van de opleiding", wordt ons verteld. "Het modeltraject is het uitgestippelde voorbeeldtraject van je studie, een traject dat de student bij voorkeur volgt. Bij de opmaak ervan heeft de opleiding rekening gehouden met de ideale opbouw en ontwikkeling van de competenties."

"Voor sommige opleidingsonderdelen worden er voorwaarden opgelegd waaraan je moet voldoen om het opleidingsonderdeel te mogen opnemen. Dit noemt men ‘volgtijdelijkheid’ en vormt een onderdeel van het modeltraject. De trajecten kan je raadplegen in de studiegids op de website van de Universiteit Antwerpen."

Er wordt ons echter op het hart gedrukt dat je met deze ‘catalogus’ flexibel kan omgaan en dat combineren van opleidingsonderdelen uit verschillende delen van het modeltraject mogelijk is, op voorwaarde dat je de regels inzake volgtijdelijkheid respecteert. Niets weerhoudt je er dus van om vakken uit deel 1, deel 2 en deel 3 van een bacheloropleiding te kiezen. "De knop modeltraject' dwingt een student dus niet om dat programma te volgen. Een student die op deze knop klikt, krijgt met andere woorden geen label 'modeltrajectstudent' mee."

tot studierendement

Doordat we niet langer bestempeld worden als (niet-)modeltrajectstudenten, bleek onze initiële vraag onbeantwoordbaar. Het doet de vraag rijzen hoe onze universiteit ons studieparcours dan precies in de gaten houdt.

Studierendement is voor een deel het antwoord. Zo worden je aantal opgenomen en behaalde studiepunten weergegeven in een percentage. Op basis hiervan wordt je studievoortgang uitgedrukt. "Het gemiddelde studierendement voor generatiestudenten (studenten die zich voor het eerst inschrijven voor een diplomacontract aan het hoger onderwijs, n.v.d.r.) in de bachelor ligt rond de 66 procent. Niet alleen voor UAntwerpen, maar voor heel Vlaanderen", vertelt Ann De Schepper, vicerector Onderwijs.

Allemaal goed en wel, maar hoe kan onze universiteit nagaan hoelang we ondertussen doen over onze studie? Of is dat niet langer relevant?

terugblikken

Het was een zoektocht naar de cijfers die dat juist konden weergeven. De oplossing blijkt echter niet uitermate moeilijk en ligt in de studieduur tot het behalen van het diploma. Hierbij presenteren we je onze nieuwe hoofdvraag. Hoeveel jaar studeerden de studenten tot het behalen van hun bachelordiploma?

Wel, het aantal studenten dat hun bachelor haalt in drie jaar verschilt erg per faculteit. Zo haalde in de faculteit Farmaceutische, Biomedische en Diergeneeskundige Wetenschappen afgelopen academiejaar de helft van de studenten die hun bachelordiploma overhandigd kregen, dit document in drie jaar tijd. Hiermee ligt de faculteit FBD net onder het gemiddelde op onze universiteit – waarbij 53 procent van de afstuderende bachelorstudenten hun diploma binnen de drie jaar overhandigd krijgt.

De vraag die zich hierbij aandient is of het überhaupt wel het streefdoel is dat studenten binnen drie jaar hun bachelordiploma halen. Er zijn immers ook werkstudenten, die bewust minder studiepunten per academiejaar opnemen en zo langer over hun studie doen. Het aantal werkstudenten per faculteit kan je gemakkelijk nagaan op de website van onze universiteit. Om ze in verband te brengen met de uitstroomcijfers die in onze handen vielen is echter verdere analyse nodig.

interfacultaire vergelijking

Bij de faculteit Rechten kreeg 47 procent van de studenten afgelopen academiejaar na drie jaar hun bachelordiploma in handen gedrukt. Het verschil met de faculteit Geneeskunde en Gezondheidswetenschappen (GGW) is hiermee groot, waar 89 procent van de derdejaarsstudenten afgelopen academiejaar hetzelfde papier uitgereikt kreeg. Hiermee scoort de faculteit GGW het beste van alle faculteiten, maar er dient in rekening gebracht te worden dat er met het toelatingsexamen arts en tandarts al een grote preselectie gebeurde alvorens studenten deze faculteit binnenstapten. Een dergelijke preselectie is bij de faculteit Rechten afwezig, net zoals bij alle andere faculteiten.

Je zou verder kunnen argumenteren dat er in de faculteit Rechten sprake is van een grotere diversiteit in de studentenpopulatie, waardoor dit percentage lager ligt. Is dat daarom slecht? Niet noodzakelijk. 30 procent van de rechtenstudenten die het voorbije academiejaar hun diploma kregen, behaalde dit document immers gewoon na vier jaar studie. Doet dat jaartje meer ertoe?

Het mag duidelijk zijn dat de faculteit GGW een uitschieter is. Bij de andere faculteiten schommelt het percentage studenten dat in 2016-2017 na drie jaar hun bachelor haalde tussen de 34 procent (faculteit Letteren en Wijsbegeerte) en 59 procent (faculteit Toegepaste Economische Wetenschappen). Deze percentages mogen misschien maar middelmatig lijken, maar ze liggen wel in de lijn der verwachtingen. Wanneer het gemiddelde studierendement van generatiestudenten in de bachelor 66 procent bedraagt, kunnen de facultaire cijfers inzake studieduur niet veel hoger liggen. Er kunnen echter ontelbaar veel redenen aangehaald worden om de interfacultaire verschillen te verantwoorden, maar we moeten durven toegeven dat de oorzaken objectief heel erg moeilijk vast te stellen zijn.

facultaire evoluties

Zelfs de verschillen per jaar binnen faculteiten kan je moeilijk beredeneren. Bovendien maakt de integratie van een aantal voormalige hogeschoolopleidingen in de universiteit in 2013-2014 de cijfers nog eens extra complex. Hindernissen blijven opduiken, want neem je de nieuwe richtingen mee in je cijfers, dan kan je nauwelijks correct vergelijken over de jaren heen. De hierboven genoemde cijfers van de faculteit GGW, bijvoorbeeld. Die zijn weergegeven zonder de bacheloropleiding Revalidatiewetenschappen, aangezien deze opleiding er pas met de integratie bijkwam.

Binnen de faculteit Wetenschappen daalde de afgelopen drie jaar het aantal studenten die hun bachelor in drie jaar voltooiden (van 64% naar 50%), maar gedurende deze periode bleef het aantal studenten dat zijn bachelor afrondde in vier jaar tijd nagenoeg constant (29%).

De dalende trend is echter niet alleen binnen de faculteit Wetenschappen aan de orde. Decaan Nick Schryvers verzekert ons dat de opleidingen zeker niet 'moeilijker' werden de afgelopen jaren. "Integendeel, men houdt meer en meer rekening met allerhande vragen en verzuchtingen van studenten. Of dat een goed idee is, hou ik hier in het midden. De kwaliteitscontrole op het onderwijs doet alvast wel al lang haar werk en heeft een gunstige invloed op het wegwerken van concrete probleempunten."

de heilige graal

En daar eindigt onze queeste. Slaagcijfers per studiejaar liggen ver achter ons. Cijfers opvolgen op lange termijn waarbij alle opleidingen, ook de geïntegreerde hogeschoolopleidingen, meegenomen worden, zijn de toekomst. Wanneer die integratie ver genoeg achter ons ligt, is dat weer mogelijk. In de tussentijd kunnen we besluiten dat niet voor alle vragen een eenvoudig antwoord te vinden is. Dat er zoveel zijweggetjes zijn die de zoektocht naar verklaringen moeilijk maken. Dat ondertussen onze universiteit ons flink in de gaten houdt. Niet door modeltrajecten, wel door studierendement en studieduur.

Dit is een van de vele voorbeelden waarin mediagebruikers nietsvermoedend misleid worden door adverteerders. Die ontwikkelen steeds nieuwe, vaak slinkse, manieren om ons zo subtiel mogelijk te beïnvloeden zonder dat we zelfs doorhebben aan reclame blootgesteld te worden. Geïntegreerde en interactieve reclame, zoals dat in mooie termen wordt genoemd, veroorzaakt een grote maatschappelijke bezorgdheid onder academici. Desondanks werden deze nieuwe reclamevormen tot voor kort nauwelijks onderzocht. Daarom vonden de Vlaamse universiteiten dat het hoog tijd was om de handen in elkaar te slaan en de impact van dit nieuwe fenomeen te onderzoeken.

Uit deze samenwerking ontstond AdLit, voluit advertising literacy. Dit is een interdisciplinair onderzoeksproject rond reclamewijsheid bij kinderen en tieners gevoerd door vier universiteiten (Universiteit Gent, Vrije Universiteit Brussel, Katholieke Universiteit Leuven en Universiteit Antwerpen). In samenwerking met diverse stakeholders (adverteerders, beleidsmakers, het onderwijs en maatschappelijke actoren) proberen zes onderzoekers vanuit hun eigen expertisedomein het fenomeen van online reclame te benaderen. Binnen UAntwerpen ligt daarbij de focus op marketing en communicatiewetenschappen. We spraken met twee onderzoekers: Kristien Daems en Brahim Zarouali.

van spontane selfie tot pure reclame

Kristien Daems (Departement Marketing, TEW) besloot de adverteerders zelf aan de tand te voelen. Dankzij een uitgebreide bevraging kwam ze meer te weten over hun standpunten rond geïntegreerde en interactieve reclamevormen die gebruikt worden bij kinderen en tieners. Ze ontdekte dat adverteerders hun praktijken baseren op onderzoek naar traditionele reclame, zoals op tv en radio. Bijgevolg concluderen ze dat jongeren vanaf twaalf jaar in staat zijn om nieuwere reclamevormen te herkennen en de werkwijze ervan te begrijpen. Adverteerders lijken zich dus onvoldoende bewust van de impliciete beïnvloeding die dit soort reclame teweegbrengt. 

Daarnaast deed Kristien Daems een experiment bij jongeren (11-14 jaar), waarbij zij gedurende 70 seconden werden blootgesteld aan reclame die in een spel of een banner verwerkt was. Zelfs na die korte periode bleek een op de vier jongeren bereid om persoonlijke informatie als telefoonnummer en verjaardag vrij te geven en cookies toe te staan om het geadverteerde product te kunnen winnen. Een herhaaldelijke blootstelling aan zulke spelletjes zou dus een grote impact op jongeren kunnen hebben.

Jongeren stonden eveneens centraal in het onderzoek van Brahim Zarouali (MIOS, Sociale Wetenschappen). Hij kwam tot de zorgwekkende constatatie dat jongeren zich niet geheel bewust zijn van de sporen die ze achterlaten op sociale netwerksites. Zo beseft slechts 26 procent van hen dat hun persoonlijke informatie (bv. voorkeuren, locaties en zoekgeschiedenis) zonder enige goedkeuring wordt doorgespeeld aan adverteerders opdat ze meer gerichte boodschappen zouden kunnen creëren. Daarom probeerde de onderzoeker de voorbije jaren door middel van surveys en experimenten na te gaan in welke mate jongeren op de hoogte zijn van de aanwezigheid van gepersonaliseerde reclame op sociale media (reclamewijsheid) en of ze beseffen dat deze praktijken gevolgen hebben voor hun online privacy. Vanuit deze inzichten werd nadien onderzocht hoe je deze groep kritischer en weerbaarder kan maken ten opzichte van reclame.

like, share and subscribe

Het hoeft je niet te verbazen dat de resultaten een maatschappelijke bezorgdheid opwekken. Het is dan ook evident dat meer onderzoek naar nieuwe reclamevormen nodig is. Helaas holt wetenschappelijk onderzoek de technologie vaak achterna. Adverteerders blijven inventief, waardoor het belangrijk is om in te spelen op future trends.

Desondanks is dit project een stap in de goede richting en dan vooral omdat het vertaald kan worden naar de praktijk. In eerste instantie hopen de onderzoekers een bewustwording omtrent dit onderwerp te genereren bij jongeren en kinderen, maar ook bij leerkrachten en ouders. Zo heeft dit onderzoek een impact op de samenstelling van lessenpakketten in het lager en middelbaar onderwijs, waarvoor eveneens sensibiliseringscampagnes werden opgezet. Het doel van deze tussenkomst is vooral om hen beter te informeren en een kritische houding aan te leren.

De draagwijdte van het project reikt echter verder dan dat. Ook adverteerders en reclamemakers worden verzocht meer transparante en minder onbewuste beïnvloedingsmethoden te gebruiken bij jongeren. Bovendien speelden de onderzoeksresultaten een grote rol in de formulering van de nieuwe privacywetgeving (GDPR) die vanaf mei in werking zal treden bij bedrijven binnen de Europese Unie. Daarbij zal extra bescherming worden geboden aan jongeren en kinderen. Kortom, dit onderzoek wil voldoende wake up calls creëren, zodat we verder zouden nadenken voor we vlijtig beginnen te liken, sharen en subscriben. 

Meer weten? Bezoek de site van AdLit of bekijk een video over dit onderwerp.

Soms wou ik dat ik de superkracht bezat om spontaan over te geven telkens wanneer iemand de term guilty pleasure in de mond neemt. Zomaar, recht in zijn of haar zelfingenomen smoelwerk. Want daar gaat het woord guilty pleasure meestal mee gepaard: met een soort misplaatste arrogantie die je tot waanzin drijft. Weinig dingen doen mijn scrotum zo verschrompelen dan zo’n omhooggevallen ignoramus die met pretlichtjes in de ogen ongevraagd zijn guilty pleasures begint te bekennen. De manier waarop ze die twee woordjes over hun lippen laten glijden, alsof ze net iets heel ondeugends en rebels hebben gezegd, dat brutale toontje waarmee ze wanen elke vorm van kritiek van zogenaamde cultuursnobs bij voorbaat in de kiem te smoren: "Ik kijk naar Temptation Island op een meta-ironische manier, dus technisch gezien heb ik mijn ziel niet verkocht aan inhoudsloze zombietelevisie voor randdebielen". Zum kotzen vind ik het.

Bovendien wordt het alsmaar duidelijker dat heel wat van de mensen die graag en veelvuldig de term guilty pleasure hanteren zich eigenlijk helemaal niet schamen of schuldig voelen over hun smakeloze tijdverdrijf. Meer nog, ik heb al meermaals getuige mogen zijn van de hallucinante situatie waarin iemand die eerst zijn guilty pleasures bekent, ze vervolgens rabiaat begint te verdedigen wanneer iemand er daarna een neerbuigende opmerking over durft te maken. Genre: "Als er zoveel mensen naar kijken, zal het wel niet zo slecht zijn zeker?" of "Je mag zeggen over Thuis wat je wil, maar het is een puik geschreven soapserie die er steeds in slaagt actuele thema’s op een goed doordachte manier te bespreken." Compleet belachelijk natuurlijk.

Want het ding met guilty pleasures is nu net dat je ze niet verdedigt. Je bent je per definitie bewust van hun verderfelijke, bespottelijke karakter en je scháámt je oprecht voor het feit dat je er stiekem genot in schept. Zoals smakelijk lachen om achterlijke racistische moppen ergens in de discretie van een of ander wereldvreemd bruin café. Je gaat deze gewoonten dan ook niet aan de grote klok hangen. Dat is net het punt. Een zonderlinge fetisj opbiechten kan voor ontlading zorgen, maar de maniakale manier waarop men tegenwoordig onder het mom van guilty pleasures een soort van anti-elitaire en anti-intellectualistische proletencultuur celebreert, is alle schaamte voorbij.

Het is nu zelfs zover gekomen dat één van onze meest wansmakelijke guilty pleasures het tot president van het machtigste land ter wereld heeft geschopt. En wie denkt dat het hierbij zal blijven, is ziende blind. De volgende fase kondigt zich reeds aan. Je kan het voelen aan de aanmatigende manier waarop de plebejers hun guilty pleasures verdedigen, de felheid ervan: 'ons entertainment is niet minderwaardig aan dat van jullie, onze mening niet ondergeschikt aan die van recensenten. Kwaliteit is irrelevant. De kijker, het volk, heeft altijd gelijk.'

Meer dan vierhonderdduizend mensen gingen naar FC De Kampioenen: Forever kijken in de bioscoop. Zomaar, out in the open! Dat is niet langer een guilty pleasure belijden, dat is een statement maken. En hoe zeer we ook op hen mogen neerkijken; terwijl u dit leest worden ze groter in aantal, steeds brutaler en altijd maar beter georganiseerd. De Facebookfanpagina van Thuis telt zo'n tweehonderdtwintigduizend actieve leden. Daar wordt het publiek en collectief belijden van guilty pleasure tot een dagelijks ritueel verheven. Het is een razend performante zombiefabriek.

Het duurt niet lang meer of er komt iemand die de subversieve kracht van deze indoctrinatietechnieken inziet en gaat aanwenden om een massabeweging te organiseren. Marcske van De Kampioenen of Gert Verhulst, ik zeg maar wat. Eenmaal de macht gegrepen is, wordt er als vanouds overgegaan tot een culturele zuivering. Recensenten worden gelyncht en de 'meerwaardezoekende Canvaskijkers', dat laatste bastion van beschaving, worden systematisch opgespoord en verklikt, om vervolgens te worden gedeporteerd naar de camping van Karen Damen en James Cooke. Daar worden ze aan een strak regime van VTM en VIER onderworpen en moeten ze elke ochtend hun guilty pleasures opbiechten in een oefening in zelfkritiek. De zombificatie is dan compleet.

Guilty pleasures zijn vergif. Het zijn zorgvuldige indoctrinatietechnieken die op verbazingwekkend efficiënte wijze kritische burgers kunnen kneden tot een makkelijk te manipuleren hersenloze massa randdebielen. Guilty pleasures onschuldig? Laat me niet lachen! Satan aanbidden, dat is ook een guilty pleasure.

En euh, over duivels gesproken ... die Yana uit Temptation, die lust er ook wel pap van precies. Amai mijn oor!