INTERVIEW MET RECTOR HERWIG LEIRS

Wat is eigenlijk uw taak als rector?

Ik ben verantwoordelijk voor het reilen en zeilen van de universiteit als geheel. Dat betekent dat ik het College van Decanen en het Bestuurscollege voorzit. In die rol moet ik geregeld moeilijke knopen doorhakken en vertoef ik vaak in grijze zones. Soms zijn dat beslissingen waar ik ‘s nachts van wakker lig, maar ik neem die verantwoordelijkheid liever zelf op dan dat ik het aan iemand anders overlaat.

Daarnaast vertegenwoordig ik de universiteit ook naar de overheid en andere instellingen toe. Dat zijn voornamelijk andere universiteiten. Zo komen alle Vlaamse rectoren een keer per maand samen in Brussel en bespreken we onze gezamenlijke belangen.
 
Gelukkig sta ik er niet alleen voor. Die vergaderingen met de rectoren zijn bijvoorbeeld vaak al voorbereid doordat de vicerectoren samenkomen in de werkgroep van de Vlaamse Interuniversitaire Raad, oftewel VLIR. Dus als het gaat over onderzoek, komen alle vicerectoren van Onderzoek samen. Als het gaat over onderwijs, komen alle vicerectoren van Onderwijs samen. Dat is dan ook al voorbereid door de administraties. Het is dus niet zo dat we de hele tijd moeten bedenken: “Wat gaan we nu eens doen?” Dat is meestal allemaal goed klaargemaakt. De eindbeslissingen moeten dan nog wel genomen worden en die liggen bij mij.

U zegt dat u samenwerkt met de vicerectoren. Hoe verloopt die taakverdeling?
  
Inderdaad, elke vrijdagnamiddag zitten we urenlang met z’n vijven samen rond de tafel. We overlopen dan wat er de voorbije week is gebeurd, wat er de komende week op de planning staat en welke grote dossiers er spelen. De vier vicerectoren hebben elk hun eigen expertise. Zo is er een vicerector voor Onderwijs, een voor Onderzoek, een voor Valorisatie en een voor Internationaal Beleid.

Als ik een vraag binnenkrijg over bijvoorbeeld het examenreglement ga ik dat dus niet zelf uitdokteren, maar geef ik dat door aan de vicerector Onderwijs. Tijdens ons wekelijks overleg leggen we al die puzzelstukken samen, zodat iedereen mee is met elkaars beleid en we samen tot gedragen beslissingen komen.

Naast rector bent u ook nog hoogleraar. Wat voor onderzoek doet u precies?

Mijn vakgebied is evolutionaire ecologie. Specifiek gaat mijn onderzoek over populatie-ecologie en populatiedynamiek. Zo zoek ik antwoorden op de vragen waarom bepaalde soorten op de ene plek floreren en elders niet, of waarom bepaalde soorten het ene jaar veel voorkomen en het andere jaar weinig. Tegenwoordig doe ik dat vaak voor soorten die schade veroorzaken in de landbouw of die infecties overdragen. Dat doen we voornamelijk omdat we daar makkelijker geld voor krijgen.
 
Door mijn taken als rector stuur ik het onderzoek momenteel vooral vanop afstand aan via postdocs, dat zijn doctoraatstudenten die hun doctoraat al hebben behaald. Voor eigen veldwerk of onderzoek is er amper nog tijd.

Mist u het lesgeven en het directe contact met studenten?

Lesgeven mis ik absoluut, want dat deed ik ontzettend graag. Examens verbeteren vond ik dan weer verschrikkelijk. Het was niet zozeer dat ik het lastig vond om streng te zijn, het was gewoon vervelend en saai werk (lacht). Vorig jaar heb ik wel nog een vak gegeven, omdat de professor die mij vervangt met bevallingsverlof was, maar dat was heel moeilijk te combineren met mijn agenda.
 
Ethische kwesties en boycots zijn vaak complex op institutioneel niveau. Hoe staat u daar als individu in?

Als grote instelling zit je vaak vast aan langlopende contracten en strenge openbare aanbestedingsregels, maar als individu heb je wel directe keuzes. In de discussie over leveranciers en merken kies ik er bijvoorbeeld bewust voor om een lokale frisdrankproducent te nemen in plaats van een multinational, ook al kost dat wat meer. Op universitair niveau zijn zulke veranderingen aartsmoeilijk, maar individuele keuzes waar je je persoonlijk goed bij voelt, maken opgeteld wel degelijk een verschil.

Soms lig ik daar wakker van. Het zijn boeiende, maar heel moeilijke beslissingen die genomen moeten worden, waarbij je voortdurend moet afwegen: wat is mijn eigen gevoel hierbij, en wat zijn de feiten en de gevolgen? Het is voor mij persoonlijk makkelijker om een zwart-witstandpunt in te nemen, maar als rector draag je de verantwoordelijkheid voor een hele universiteitsgemeenschap.

Zo kan ik als rector ook maar moeilijk mee op straat gaan betogen. Hoewel dat een krachtig symbool zou zijn, verlies ik wel mijn diplomatieke toegang tot de ministers. De deur naar het beleid valt dan onherroepelijk dicht. Ik kies er daarom vaak voor om achter de schermen te werken, waar ik mijn invloed kan aanwenden om beleidsmakers te overtuigen.

Welke boodschap of welk advies wilt u tot slot meegeven aan nieuwe eerstejaarsstudenten?
  
Bouw zo snel mogelijk een sociaal netwerk op en maak vrienden. Ga naar de les, maar ga gerust ook eens op café. Die sociale contacten zijn cruciaal: je vrienden zijn je vangnet wanneer de blok tegenzit of wanneer het persoonlijk even moeilijk gaat. Ik heb aan de universiteit vrienden gemaakt met wie ik dertig jaar later nog steeds elk jaar op weekend ga, een groep van tien koppels, toevallig allemaal biologen.

Hopelijk heb je door dit artikel onze rector wat beter leren kennen en weet je nu waar zijn prioriteiten liggen: bij een doordacht beleid achter de schermen, maar net zo goed bij vriendschappen, een pintje drinken na de les en vooral voluit genieten van je studententijd.